Τα σύννεφα μαζεύονται: καιρός να βγει η Ν.Δ. από τη σκιά

Του Βασιλειου Μαρκεζινη*
Καθημερινή, 25-4-2010

Είναι γεγονός ότι οι Ελληνες σήμερα αισθάνονται θυμωμένοι, προδομένοι, βυθισμένοι στη σύγχυση και στη θλίψη: δικαίως, μια και έχουν απογοητευθεί από τους περισσότερους πολιτικούς όλων των χρωμάτων, οι οποίοι χρησιμοποιούν μεν επιδέξια τις λέξεις, αλλά κρατούν όλες τους τις δυνάμεις για να μαχαιρώνουν ο ένας τον άλλον, ξεκινώντας, κατά προτίμηση, από τους αρχηγούς τους. Ακόμη και το κυβερνών κόμμα -και, μάλιστα, παρά το γεγονός ότι πρόσφατα διόρισε δύο εφαρμοστές της εσωκομματικής πειθαρχίας- έχει μολυνθεί από την ασθένεια της εσωκομματικής αντιζηλίας. Εντούτοις, σήμερα -δεδομένων, ιδίως, των αποτελεσμάτων των δύο πρόσφατων ψηφοφοριών- θα έπρεπε και τα δύο κόμματα να έχουν πλέον ανοσοποιηθεί απέναντι σε αυτή την ασθένεια. Ειδικότερα, πριν από έξι μόλις μήνες, ο κ. Παπανδρέου κατατρόπωσε τον πολιτικό αντίπαλό του, ενώ η υπόσχεση του κ. Σαμαρά ότι θα φέρει «το νέο» στο κόμμα του ενέπνευσε περισσότερους νεοδημοκράτες από ποτέ άλλοτε να βγουν και να ψηφίσουν για την εκλογή νέου αρχηγού.

Αμεσα συνδεδεμένη με τα δύο αυτά γεγονότα είναι η άσχημη γεύση που άφησε η τηλεοπτική εμφάνιση του προηγούμενου πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη πριν από δύο χρόνια. Διότι η εν λόγω παρουσία αποτέλεσε το ναδίρ της πολιτικής ηθικής και κατέστησε σε όλους προφανή την ανάγκη για πραγματική αλλαγή. Για την ακρίβεια, ο λαός έδωσε το μήνυμα στη Ν.Δ. δύο φορές: πρώτα, όταν την ταπείνωσε στις βουλευτικές εκλογές και, έπειτα, όταν 800.000 απλοί οπαδοί της διέψευσαν όλες τις προβλέψεις και πήγαν να ψηφίσουν απαιτώντας άμεση αλλαγή στην παράταξή τους, με ποσοστιαία διαφορά σχεδόν 12% μεταξύ των δύο κύριων υποψηφίων!

Η φωνή του λαού πρέπει να εισακουσθεί. Ακόμη όμως δεν έχει εισακουσθεί, και αν αγνοηθεί θα υψωθεί εκ νέου και θα «συνταξιοδοτήσει» ακόμη περισσότερους «εν ενεργεία» πολιτικούς της Μεταπολίτευσης, των οποίων έχει παρέλθει η «ημερομηνία λήξης», έστω και αν κάνουν ότι δεν το καταλαβαίνουν. Διότι, όταν χάσεις σε μιαν αναμέτρηση, δεν αρκεί να δηλώσεις ότι θα υπηρετήσεις ως «απλός στρατιώτης» και, στη συνέχεια, να οργανωθείς σε μια ομάδα ναρκοθετών με σκοπό να καταστρέψεις τον στρατηγό σου. Αυτά τα πράγματα συμβαίνουν μόνο στις οπερέτες δευτέρας διαλογής και… στην Ελλάδα!

Αυτό, επομένως, που χρειάζεται το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης δεν είναι μια άοσμη ανακύκλωση πηγάζουσα από τον καιροσκοπισμό, αλλά μια βαθιά κάθαρση! Εάν, όπως λέγεται, ο σημερινός αρχηγός της Ν.Δ. έχει κατανοήσει ορθά τις επιθυμίες των απλών οπαδών της παράταξής του, τότε πρέπει να δράσει άμεσα, δίχως φόβο ή δισταγμό, και να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη όχι μόνο των παλαιών πιστών της, αλλά και της «ρευστής» κεντροαριστεράς -ναι, της κεντροαριστεράς- της οποίας η εκάστοτε μετακίνηση καθορίζει τις εκλογικές νίκες.
Για να έχει όμως σωτηρία, το κόμμα πρέπει να δείξει μεταμέλεια και να αποδείξει εμπράκτως -και όχι με εύκολα λόγια- ότι κατανοεί πράγματι τον θυμό, τη σύγχυση και την απόγνωση του μέσου Ελληνα πολίτη.Οι Ελληνες είναι θυμωμένοι, επειδή δεν καταλαβαίνουν για ποιον λόγο η κρίση, τόσο στην αρχική όσο και στην παρούσα φάση της, έγινε αντικείμενο τόσο σπασμωδικής διαχείρισης από πλευράς των κάθε λογής ανταγωνιζόμενων ηγεμονίσκων.

Δεύτερον, οι Ελληνες είναι βυθισμένοι στη σύγχυση, διότι ακόμη δεν έχουν μάθει όλες τις λεπτομέρειες που οδήγησαν την προηγούμενη κυβέρνηση να συμβάλει τόσο μοιραία στην επιδείνωση της κρίσης, ενισχύοντας ακατάπαυστα την αποφορά των σκανδάλων.

Τέλος, οι Ελληνες βρίσκονται σε απόγνωση, διότι οι περικοπές των δημόσιων δαπανών δεν συνοδεύονται από αναπτυξιακά μέτρα, η γραφειοκρατία δεν μειώνεται όσο δραστικά απαιτείται, ενώ, παράλληλα, κανείς δεν απολύεται από όλους εκείνους που «δουλεύουν» στο Δημόσιο χωρίς ποτέ να εργάζονται.
Μπορεί να ακούγεται σκληρή αυτή η κριτική, αλλά είναι απολύτως λογική: ας μην ξεχνάμε ότι την ίδια ιδέα υποστήριξε κάποτε ο άνθρωπος που έθεσε τα ανθρωπιστικά θεμέλια της πίστης μας, ο Απόστολος Παύλος, ισχυριζόμενος ότι «εί τις ου θέλει εργάζεσθαι μηδέ εσθιέτω» [Προς Θεσσαλονικείς Β΄, 3:10].

Οι ιδέες αυτές διόλου δεν αποτελούν αριστερά ή δεξιά συνθήματα, αλλά απορρέουν από την κοινή λογική. Οι Ελληνες πρέπει επιτέλους να πάψουν να σκέφτονται με ταμπέλες ή να κολλούν ταμπέλες στους συμπολίτες τους. Οι ιδιότητες που έχουμε ανάγκη -η αξία και η αρετή- δεν είναι ούτε αριστερές ούτε δεξιές, αλλά (πρέπει να) αποτελούν κοινά χαρακτηριστικά όλων των παρατάξεων. Ας μην ξεχνάμε ότι και η ίδια η Ν.Δ. δημιουργήθηκε όταν μια μυθική φυσιογνωμία της αριστεράς -ο Μίκης Θεοδωράκης- έδωσε τις ευλογίες του σε μια άλλη μυθική φυσιογνωμία της Δεξιάς, δηλώνοντας απερίφραστα προς τους ψηφοφόρους: «Καραμανλής ή τανκς».

Ο γράφων, ως γνωστόν, είναι κομματικά αχρωμάτιστος. Ως προς τα περισσότερα ζητήματα, πρεσβεύει φιλελεύθερες ιδέες. Ταυτόχρονα όμως δεν χάνει την ευαισθησία του προς ορισμένες προκλήσεις, οι οποίες ανησυχούν κυρίως όσους βρίσκονται στο άλλο άκρο του πολιτικού φάσματος.

Ας επαναλάβει, λοιπόν, στον λαό η νέα ηγεσία της Ν.Δ. ότι πρέπει να αναθεωρηθεί η νομοθεσία που έχει καταστήσει την Ελλάδα παράδεισο λαθρομεταναστών. Διότι ακόμη και οι πιο φιλεύσπλαχνοι πολίτες πρέπει να καταλάβουν ότι η μετανάστευση θέτει τελείως διαφορετικές προκλήσεις γι’ αυτούς που ζουν στα «πορώδη σύνορα» της Ευρώπης.

Ας χρησιμοποιήσει ο νέος αρχηγός της Ν.Δ. τις περγαμηνές του ως γνώστης και υποστηρικτής των αρετών της (ελεγχόμενης) ελεύθερης οικονομίας, προκειμένου να πείσει τους κεντροδεξιούς Ευρωπαίους ότι η Ε.Ε. προοδεύει κυρίως όταν κινείται ως συντονισμένο σύνολο, και όχι με βάση τις υπαγορεύσεις των ισχυρότερων μελών της.Οσον αφορά και πάλι την Ευρώπη (δεδομένου ότι οι οικονομικές κρίσεις της δεν έχουν τερματιστεί ακόμη), ας πάρει η Ν.Δ. την πρωτοβουλία και ας πείσει την Ε.Ε. ότι, παραμερίζοντας ή αποπέμποντας τα αμαρτωλά μέλη της, κάθε άλλο παρά καταφέρνει να προωθήσει την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Οι ιδρυτές της Ενωσης ποτέ δεν είχαν φανταστεί ένα τέτοιο μέλλον γι’ αυτήν. Και ούτε επίσης οι ιδρυτικές συνθήκες της προβλέπουν νομικούς τρόπους για να γίνει κάτι τέτοιο. Η πιθανή αναθεώρηση των συνθηκών θα είχε τον κίνδυνο της πρόκλησης χάους, καθώς θα ενθάρρυνε τους συνήθεις αμφισβητίες να παρακωλύσουν ακόμη μια φορά τη διαδικασία της ολοκλήρωσης.

Επιπροσθέτως, η Ν.Δ. πρέπει να καταπιαστεί αποφασιστικά με το ζήτημα του πανεπιστημιακού ασύλου και να διακηρύξει προς κάθε ενδιαφερόμενο ότι η ελεύθερη διακίνηση ιδεών είναι ιερή, ενώ η ελεύθερη καταστροφή περιουσίας, όχι!


Τόνισα τη φράση «προς κάθε ενδιαφερόμενο», διότι το μήνυμα αυτό πρέπει να το λάβουν όχι μόνον οι εξεγειρόμενοι νέοι (που η διάψευση των ονείρων τους ή η δικαιολογημένη απόγνωσή τους αποτελούν -σχεδόν- βάσιμους λόγους για να κατανοήσει κανείς, όχι όμως και να επιδοκιμάσει, τις καταστροφικές τάσεις τους) αλλά, εξίσου ξεκάθαρα, και κάποιοι «συμβιούντες» ανώτεροι πανεπιστημιακοί, οι οποίοι, κατά το παρελθόν, έχουν ανεχθεί -για δικούς τους λόγους- την κατάχρηση αυτού του δικαιώματος. Ενδεδειγμένο θα ήταν, λοιπόν, να ζητηθεί από το εκλογικό σώμα να αποφασίσει εάν προτιμά την οχλοκρατία από το κράτος δικαίου και, ακολούθως, να εφαρμοστεί η απόφασή του.


Η Ν.Δ. οφείλει επίσης να προειδοποιήσει τον λαό ότι, σε παρασκηνιακό επίπεδο, μπορεί να πλησιάζει -ανεπίγνωστα, θέλω να πιστεύω- κάποια υποχώρηση ως προς τα εθνικά μας συμφέροντα. Τούτο όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να συγκαλυφθεί, πολλώ δε μάλλον να συνεχισθεί, η υπερβολικά συναινετική στάση -θα έλεγαν μερικοί- που ακολούθησε η ίδια η Ν.Δ. στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής.


Φέρ’ ειπείν, καθώς η Τουρκία κινείται προς τον καθορισμό της δικής της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης -που ως έννοια ξεπέρασε την έννοια της υφαλοκρηπίδας- η προηγούμενη κυβέρνηση θα πρέπει να μας εξηγήσει γιατί δεν άσκησε τα αδιαμφισβήτητα δικαιώματά μας νωρίτερα, όπως ακριβώς και η σημερινή κυβέρνηση πρέπει να μας πει τι θα πράξει περί αυτού.

Με λίγα λόγια, η παραδοχή των αμαρτημάτων αποτελεί την πρώτη ένδειξη μεταμέλειας, ενώ, παράλληλα, καθιστά πιο πειστικό και τον ισχυρισμό ότι έχεις πάρει το μάθημα και επιτέλους αντιπροσωπεύεις κάτι «νέο».

Μόνον οι πειστικές προτάσεις και οι ουσιαστικές χειρονομίες μπορούν να αλλάξουν το πολιτικό κλίμα. Ετσι: τι θα ήταν περισσότερο πειστικό από τη μετονομασία του κόμματος;

Αυτό θα αποτελούσε ένα coup de tte για τη νέα ηγεσία της Ν.Δ., η οποία δεν εμποδίζεται εν προκειμένω από δηλώσεις που έγιναν κατά την προεκλογική εκστρατεία, και δεν θα μπορούσε να απορριφθεί από όσους θέλουν να αποτρέψουν την πραγματική μεταρρύθμιση.

Και ας μη σπεύσουν οι θερμοκέφαλοι να ισχυριστούν ότι η μετονομασία θα έπληττε τη μνήμη του ιδρυτή του κόμματος, διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι και ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, το 1974, έκανε ακριβώς το ίδιο πράγμα στο κόμμα που ο ίδιος ίδρυσε το 1955.

Διότι, σε τελευταία ανάλυση, ο θαυμασμός για τον ιδρυτή ενός κινήματος δεν εκφράζεται με γονυκλισίες μπροστά στο εικόνισμά του, διότι μόνον οι λακέδες κλίνουν το γόνυ, και όχι οι συμπολεμιστές υπέρ ενός κοινού ιδεώδους: αυτοί δείχνουν την πίστη τους στους προπάτορες αποδεικνύοντας ότι κατάλαβαν τα μηνύματα που τους κληροδότησαν. Και αυτό που δίδαξε τους οπαδούς του ο Καραμανλής (ο πρεσβύτερος) μέσα από τη σταδιοδρομία του ήταν ότι, στην πολιτική, είτε προσαρμόζεσαι είτε πεθαίνεις.

Θέλω, ειλικρινά, να πιστεύω ότι κανείς δεν επιδιώκει το δεύτερο.


* Ο κ. Μαρκεζίνης φέρει τον τίτλον του Σερ, είναι τακτικό μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας, Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Παρισίων, Ρώμης, Βελγίου και Ολλανδίας, και Νομικός Σύμβουλος (επί τιμή) της Βασιλίσσης της Αγγλίας.

Οι άλλοι θέλουν να μας βοηθήσουν, εμείς;

Tου Αλέξη Παπαχελα
Καθημερινή, 25-4-2010

Μπήκαμε σε μια δύσκολη και απρόβλεπτη περίοδο. Μπορεί να μας βγει σε καλό, μπορεί όμως και να μας μετατρέψει σε αυτό που οι Αγγλοσάξονες ονομάζουν «αποτυχημένο κράτος». Το τι θα συμβεί στο τέλος δεν εξαρτάται μόνο από τον κ. Παπανδρέου και την κυβέρνησή του, αλλά από όλους μας. Οι ξένοι θέλουν τώρα να μας βοηθήσουν, εμείς θα κάνουμε ό, τι χρειάζεται για να σωθούμε;

Το κακό είναι πως δεν ξεκινήσαμε καθόλου καλά. Η κυβέρνηση βοήθησε στο να δημιουργηθεί ένα πολύ κακό κλίμα στη χώρα εν όψει της έλευσης του ΔΝΤ. Στον κόσμο διακρίνει κανείς έναν πανικό, σαν να είναι Απρίλης του ’41 και έχουν μαθευτεί τα νέα για τους Γερμανούς στη Θήβα. Αν επικρατήσει αυτή η αντίληψη, χαθήκαμε. Ηδη κάποια κυβερνητικά στελέχη απειλούν με λευκή απεργία δηλώνοντας: «Ασε τον Παπανδρέου και τον Παπακωνσταντίνου να τα βγάλουν πέρα, εμείς δεν θα φάμε ξύλο». Πανικόβλητοι υπουργοί και μανδαρίνοι θα αρχίσουν σε λίγο να παριστάνουν τους αντιστασιακούς, καταγγέλλοντας «απρεπή συμπεριφορά» των ξένων ειδικών. Η ευθύνη του κ. Παπανδρέου είναι ασφαλώς τεράστια. Πρέπει τώρα ο ίδιος να βγει μαζί με τα στελέχη του για να εξηγήσουν στον κόσμο πως, πέρα από τις μειώσεις μισθών ή την ευελιξία στην αγορά εργασίας, το ΔΝΤ μπορεί να βοηθήσει πολύ στην εξάρθρωση των φοροφυγάδων και την πραγματική επανίδρυση του κράτους μακριά από ρεμούλες και ρουσφέτια.

Ο επόμενος κίνδυνος είναι να αφήσουμε εκείνους που ωφελούνται πολιτικά από τη φτώχεια και τη μιζέρια να την επιδεινώσουν. Ο λόγος για την Αριστερά, που πιστεύει πως έχει το δικαίωμα να κάνει ό, τι μπορεί για να μην πατήσει τουρίστας το καλοκαίρι. Η δημοκρατία όμως έχει νόμους και όρια, που πρέπει επιτέλους να τα θέσει πριν ξεκινήσει ένα μεγάλο πάρτι αυτοκαταστροφής.

Μεγάλη ευθύνη έχει τώρα και ο κ. Σαμαράς. Αν ακολουθήσει τη γραμμή που λέει πως η νέα μάχη του Μαραθώνα είναι η μάχη για την αποτροπή της έλευσης του ΔΝΤ, μπορεί να κερδίσει μερικά ψίχουλα από τη δυσαρέσκεια κάποιων ομάδων, θα χάσει όμως μια για πάντα όλη τη δυναμική μεσαία τάξη.

Ο κ. Παπανδρέου δεν θα έχει για πολύ ακόμη την ανοχή του κόσμου. Γι’ αυτό πρέπει να αλλάξει τώρα τους άχρηστους υπουργούς και υφυπουργούς, να φτιάξει ένα Μαξίμου που να μη σκέπτεται μόνο και να πάρει μια βαθιά ανάσα... Οι συνήθεις ύποπτοι του λένε ό, τι έλεγαν οι μοιραίοι σύμβουλοι στον Καραμανλή: «όχι ακόμη ανασχηματισμός, δεν έχει κλείσει ο πολιτικός χρόνος» κ.λπ. «Βρε, ποιος πολιτικός χρόνος, η χώρα καίγεται και εσείς ασχολείσθε με χαζοπαρτίδες πολιτικής τακτικής;», θα έπρεπε να είναι η απάντηση. Και κάτι ακόμη. Ο κ. Παπανδρέου και οι στενοί του συνεργάτες πρέπει τώρα να έχουν τα μάτια τους δέκα φορές πιο ανοικτά μην τυχόν και τους σκάσει κάποιο σκάνδαλο, έστω και μικρό. Κάτι τέτοιο δεν θα τους στερούσε απλώς το ηθικό πλεονέκτημα, θα οδηγούσε σε απίστευτες κοινωνικές εκρήξεις.

Θα με ρωτήσετε αν έπειτα από όλα αυτά που γράφω είμαι αισιόδοξος. Θα σας ρωτήσω, με τη σειρά μου, αν είχαμε άλλη διέξοδο εκεί που φτάσαμε. Εχουμε χρεοκοπήσει και είμαστε ένα καρυδότσουφλο με μηδέν γεωπολιτική αξία, μηδενική παραγωγή και χωρίς αξιοσημείωτους συμμάχους. Αν Γερμανοί και Γάλλοι δεν φοβούνταν ότι χρεοκοπώντας θα ρίξουμε και μερικές τράπεζές τους, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα μας δάνειζαν.

Είμαι αισιόδοξος, γιατί πιστεύω ότι: (α) ο Ελληνας έχει φιλότιμο και έναν εγωισμό που μπορεί να του βγάλει απίστευτα προτερήματα σε μια κρίση, και (β) μια μεγάλη πια μεσαία τάξη έχει ένα ισχυρότατο ένστικτο αυτοσυντήρησης. Είμαι όμως και ανήσυχος, γιατί ξέρω πόσο ανεπαρκές είναι μεγάλο κομμάτι του πολιτικού μας προσωπικού, πόσο χαμηλό μπορεί να είναι το επίπεδο του ελληνικού δημόσιου διαλόγου με ευθύνη ημών των δημοσιογράφων και, τέλος, πόσο δυνατοί είναι οι σπασμοί του λαϊκίστικου μεταπολιτευτικού τέρατος που σφαδάζει καθώς τελειώνει. Μακάρι να μην καταφέρει να τραυματίσει θανάσιμα ό, τι δημιουργικό και θετικό έμεινε σε αυτόν τον τόπο.

Αποπληθωρισμός: Το πλέον τρομακτικό σενάριο της οικονομικής κρίσης, στο οποίο βρισκόμαστε πιο κοντά από ποτέ, με καλύτερη δυνατή ενδεχόμενη επένδυση τη διατήρηση των χρημάτων σε μετρητά

Αποπληθωρισμός: Το πλέον τρομακτικό σενάριο της οικονομικής κρίσης, στο οποίο βρισκόμαστε πιο κοντά από ποτέ, με καλύτερη δυνατή ενδεχόμενη επένδυση τη διατήρηση των χρημάτων σε μετρητά

Αρκετές δεκαετίες πριν, λίγα χρόνια μετά το οικονομικό κραχ του 1929, ο αμερικανός οικονομολόγος Irving Fischer περιέγραψε τον τρόπο λειτουργίας αυτού του παράδοξου «φαινομένου». Ο αποπληθωρισμός δημιουργείται, σύμφωνα με τον ίδιο, όταν οι δανειστές ή οι οφειλέτες διαπιστώνουν ότι στην Οικονομία γενικά (δημόσιο, επιχειρήσεις, καταναλωτές) έχουν μαζευτεί πάρα πολλά χρέη. Οι επιχειρηματίες και οι ιδιώτες, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν μπορούν πρακτικά να κάνουν τίποτα σωστό.

Ο καθένας προσπαθεί να ξεχρεωθεί, κάτι που εν πρώτοις φαίνεται εξαιρετικά λογικό για όλους. Όμως, εάν συμβεί να συμπέσουν όλοι μαζί, να προσπαθήσουν δηλαδή όλοι οι άνθρωποι την ίδια εποχή να ξεχρεωθούν, τότε η κρίση (αποπληθωρισμός) γίνεται ακόμη μεγαλύτερη. Η επιταχυνόμενη προσπάθεια μείωσης των χρεών οδηγεί σε πανικοβλημένες πωλήσεις πάση θυσία (όσο-όσο), σε μειώσεις των αποταμιεύσεων λόγω εξόφλησης μελλοντικών υποχρεώσεων, σε πτώση των τιμών όλων ανεξαιρέτως των αξιών (προϊόντα, μετοχές, ακίνητα κλπ), σε χρεοκοπίες, στο σταμάτημα της παραγωγής, στην υπερβολική ανεργία, στην απαισιοδοξία (μιζέρια), στην επιλογή των μετρητών χρημάτων αντί οποιασδήποτε άλλης τοποθέτησης/επένδυσης (!) και κατ’ επέκταση στην ανατίμηση των χρημάτων, οπότε στην (αυτόματη) άνοδο του πραγματικού επιτοκίου.   

Όπως γράφει ο αμερικανός οικονομολόγος, το ξεχρέωμα τότε «εξιδανικεύεται» από όλους τους ανθρώπους. Ενώ όμως ο αριθμός των οφειλομένων χαρτονομισμάτων μειώνεται, η διαδικασία της μείωσης αυτής δεν μπορεί να είναι τόσο γρήγορη, όσο η παράλληλη αύξηση της αξίας των οφειλομένων χρημάτων. Εξ αυτού δημιουργείται το παράδοξο, σύμφωνα με το οποίο η μαζική προσπάθεια όλων να ξεφύγουν από τα χρέη να οδηγεί την κοινωνία ακόμη πιο βαθειά στην παγίδα των χρεών. «Όταν το καράβι της Οικονομίας ναυαγήσει και χάσει την ισορροπία του», μας λέει χαρακτηριστικά, «..δεν επανέρχεται ποτέ ξανά πίσω, αλλά βυθίζεται».

Ο Βρετανός συνάδελφος του Fischer εκείνη την εποχή, ο John Hicks, ονομάζει το φαινόμενο «παγίδα ρευστότητας». Όταν οι κεντρικές τράπεζες δηλαδή μειώσουν τα επιτόκια δανεισμού των τραπεζών στο μηδέν, δεν έχουν πλέον καμία άλλη δυνατότητα να βοηθήσουν, με στόχο την αναθέρμανση της Οικονομίας. Εάν και εφ’ όσον οι τιμές όλων των αξιών μειώνονται συνεχώς, ακόμη και ένα μηδενικό επιτόκιο είναι πολύ υψηλό, αφού ο καθένας έχει «αντι-καταναλωτικό» κίνητρο και επιλέγει να διατηρήσει τα χρήματα του μετρητά, αντί να τα θέσει σε κυκλοφορία.

Φυσικά οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να προσφέρουν αρνητικά επιτόκια (να δωρίσουν δηλαδή χρήματα), ξεπερνώντας το «τεχνικό όριο» (μηδέν). Από τον κλασικό όμως δρόμο, μέσω των τραπεζών δηλαδή, δεν πρόκειται κάτι τέτοιο να προσφερθεί παρακάτω στους καταναλωτές. Στην θεωρητική αυτή περίπτωση, το αρνητικό επιτόκιο των κεντρικών τραπεζών θα έπρεπε να είναι τόσο «υψηλό», ώστε να περιλαμβάνει και το κέρδος –spread- των κανονικών τραπεζών (οι οποίες όμως, ακόμη και υπό αυτές τις προϋποθέσεις, πολύ δύσκολα θα δάνειζαν τους πελάτες τους). Κατ’ επακόλουθο, μόνο το κράτος μέσω της δικής του ζήτησης (αλλά και της εκτεταμένης εκτύπωσης χρημάτων για να μειωθεί η  αξία των υφισταμένων – με το ρίσκο του υπερπληθωρισμού) θα μπορούσε να διατηρήσει την ομαλή λειτουργία της αγοράς. Στις Η.Π.Α. και στην Ιαπωνία τα επιτόκια των κρατικών τραπεζών είναι ήδη μηδενικά!   

Ο Larry Summers, ο ανώτατος οικονομικός σύμβουλος του σημερινού προέδρου των Η.Π.Α. θεωρεί ότι ο αποπληθωρισμός αποτελεί έναν πραγματικό κίνδυνο για την οικονομία σήμερα. Αντίθετα, ο πρόεδρος της ΕΚΤ J. C. Trichet, στην ομιλία του ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ισχυρίστηκε ότι δεν υφίσταται κίνδυνος αποπληθωρισμού. Όμως, ήδη μειώνονται οι τιμές των προϊόντων – βέβαια, κυρίως λόγω της μείωσης των τιμών του πετρελαίου. Με αρχή όμως το καλοκαίρι θεωρείται πιθανόν ότι θα ακολουθήσει αρνητικός πληθωρισμός, επειδή τότε θα υπάρχει σύγκριση με το υψηλότερο επίπεδο των τιμών του πετρελαίου (καλοκαίρι του 2008).

             

Αν και οι περισσότεροι οικονομολόγοι θεωρούν μάλλον απίθανο το σενάριο του αποπληθωρισμού, η «αγορά» καταδεικνύει (αποδόσεις των κρατικών ομολόγων με εγγύηση έναντι του πληθωρισμού - αποδόσεις απλών κρατικών ομολόγων) ότι η Γαλλία πρόκειται να εισέλθει εντός του έτους στην παγίδα του αποπληθωρισμού, ενώ η Ιαπωνία είναι ήδη αντιμέτωπη με αυτόν (με ρυθμό 2% ετήσια, όταν κατά τη διάρκεια της «χαμένης δεκαετίας» ήταν γύρω στο μηδέν). Στις Η.Π.Α. το πρόβλημα φαίνεται να είναι εντονότερο, αφού σε αυτό και στο επόμενο έτος προβλέπεται μείωση των τιμών κατά 4% κάθε φορά (η χώρα πιστεύει ότι το 2019 θα επανέλθει «κατ’  ευχή» ο πληθωρισμός!).

Κατά την άποψη μας (όσο επιτρέπεται να έχει κανείς απόψεις πάνω σε θέματα που καθορίζονται από την ψυχολογία των ανθρώπων – πόσο μάλλον από τη μαζική και τη συντονισμένη, με τις πάσης φύσεως «αυτοεκπληρούμενες προφητείες» κ.ο.κ.), στις Η.Π.Α. δεν θα έχουμε αποπληθωρισμό, αφού τον έχουν ήδη αντιμετωπίσει το 1929 - υπάρχει μνήμη επομένως – και κάνουν με έντονους ρυθμούς ότι μπορούν για να τον αποφύγουν («τυπώνουν» χρήματα κ.α.).  

Αντίθετα, στην Ευρώπη δεν υπάρχει μνήμη αποπληθωρισμού, αλλά έντονη μνήμη πληθωρισμού. Ακριβώς για το λόγο αυτό δεν έχουν ληφθεί άμεσα μέτρα (εξαίρεση η Μ. Βρετανία, η οποία είναι όμως αντιμέτωπη με πολλά άλλα εγγενή προβλήματα), όχι τουλάχιστον με το ρυθμό και την έκταση που παρατηρούμε στις  Η.Π.Α., οπότε ο κίνδυνος αποπληθωρισμού είναι εξαιρετικά μεγάλος (εάν είμαστε υποχρεωμένοι λοιπόν να έχουμε μετοχές, θα προτιμούσαμε σίγουρα αυτές των Η.Π.Α.)

Σε κάθε περίπτωση, πιστεύουμε (υποκειμενικά, καμία πρόταση ή προτροπή) ότι οι επενδυτές κάθε είδους θα πρέπει να αναθεωρήσουν εντελώς τις μέχρι στιγμής «στρατηγικές» τους και να περιμένουν διατηρώντας τα χρήματα τους μετρητά (έντοκες καταθέσεις μικρής προθεσμίας κλπ), τουλάχιστον μέχρι να φανεί η κατεύθυνση που θα ακολουθήσουν οι επί μέρους Οικονομίες. Ας μην ξεχνάμε ότι σε περίπτωση πληθωρισμού (πόσο μάλλον υπερπληθωρισμού), οι σημαντικότερες αποδόσεις με σχετικά ελεγχόμενους, αντίστοιχους κινδύνους καταγράφονται από τις αξίες (μετοχές υγιών εταιριών, εμπορεύματα, οικόπεδα κ.α.) ενώ, σε περίπτωση αποπληθωρισμού, από τα μετρητά.

Ειδικά όσον αφορά τις τράπεζες, θεωρούμε ότι θα πρέπει να αποφύγει κανείς εντελώς την πρόσφατη «μνήμη», με βάση την οποία ήταν οι οδηγοί της τεράστιας ανόδου των χρηματιστηριακών αγορών.

Βασίλης Βιλιάρδος (27.02.09)

viliardos@kbanalysis.com 

 www.x-hellenica.gr

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ ΜΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ

• Αποπληθωρισμός, πληθωρισμός ή μήπως υπερπληθωρισμός; Ο οποιοσδήποτε οικονομικός προγραμματισμός, δημόσιος, επιχειρηματικός ή ιδιωτικός, εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο από την απάντηση στο παραπάνω ερώτημα  2/25/2009

Μέτρηση του Υπουργείου Οικονομικών των Η.Π.Α. από 27.02.09: Πτώση 6,2% στο ΑΕΠ δ' τριμήνου

Παρά το ότι η αρχική εκτίμηση προέβλεπε πτώση του ΑΕΠ δ’ τριμήνου κατά 3,8%, τελικά μετρήθηκε στο -6,8% (έναντι -0,5% του γ’ τριμήνου). Πολύ μεγάλη πτώση σημειώθηκε στις καταναλωτικές δαπάνες (70% της οικονομίας), οι οποίες μειώθηκαν με το μεγαλύτερο ρυθμό των τελευταίων 30 ετών, στις επενδύσεις και στις εξαγωγές.   

Υπερπληθωρισμός, πληθωρισμός ή μήπως αποπληθωρισμός; Ο οποιοσδήποτε οικονομικός προγραμματισμός, δημόσιος, επιχειρηματικός ή ιδιωτικός, εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο από την απάντηση στο παραπάνω ερώτημα

Χωρίς να αναλύσουμε ιδιαίτερα αυτές τις εκ διαμέτρου αντίθετες έννοιες, αφού είναι γνωστές τόσο θεωρητικά, όσο και εμπειρικά (ο αποπληθωρισμός κυρίως από τη μεγάλη ύφεση που ακολούθησε το χρηματιστηριακό κραχ του 1929 - πρόσφατα από την Ιαπωνία, αν και μάλλον στασιμοπληθωρισμός), θα αναφέρουμε απλά ότι, οποιαδήποτε αλυσιδωτή αντίδραση «πυροδοτηθεί» από την πρώτη ή την τελευταία, θα έχει απίστευτα μεγάλο αντίκτυπο στο οικονομικό περιβάλλον (εργασία, παραγωγή, επενδύσεις, δημόσιο κ.α.).

Σε γενικές γραμμές, ο αποπληθωρισμός χαρακτηρίζεται από τη μείωση των τιμών των προϊόντων «κάτω από τη βάση» (αρνητικός πληθωρισμός), ενώ ο πληθωρισμός από την αύξηση τους. Ο μεν πρώτος έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση της «αξίας» όλων των περιουσιακών στοιχείων (assets deflation – μετοχές, ομόλογα, ακίνητα κλπ), με εξαίρεση τα χρήματα (μετρητά), η αγοραστική δύναμη των οποίων αυξάνεται συνεχώς, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει δυνατότητα σωστής «διαχείρισης» τους μέσω των επιτοκίων (εάν δεχτούμε ότι δεν είναι δυνατόν να καθιερωθούν αρνητικά επιτόκια). Με τις τιμές όλων των προϊόντων να ευρίσκονται σε διαρκή πτώση, οι επενδύσεις στην πραγματική οικονομία γίνονται ασύμφορες, οι παραγωγικές μονάδες χρεοκοπούν, η ζήτηση μειώνεται συνεχώς (αυξάνεται δυσανάλογα η αποταμίευση), εμφανίζονται στρατιές ανέργων κ.ο.κ.

Οι (απαισιόδοξοι) καταναλωτές, βλέποντας τα χρήματα τους να αποκτούν όλο και μεγαλύτερη αξία, σε συνάρτηση με τη δυσπιστία τους για το οικονομικό κλίμα (διαφθορά, κακές ειδήσεις κ.α.), προτιμούν να τα κρατούν ως έχουν (μετρητά), ελαχιστοποιώντας τις ανάγκες τους (κατανάλωση). Εκτός των άλλων, το δημόσιο χρέος αυξάνεται από όλες τις παραπάνω παρενέργειες, ιδιαίτερα από την αύξηση της αξίας των χρημάτων σε άμεση σχέση με τα μειωμένα έσοδα.    

Ο πληθωρισμός, αντίθετα, αυξάνει σε τελική ανάλυση την αξία των περιουσιακών στοιχείων (assets inflation), μειώνει την αγοραστική αξία των χρημάτων, αποτελεί κίνητρο για επενδύσεις και λειτουργεί «τεχνητά» στη μείωση το δημοσίου χρέους. Ο υπερπληθωρισμός όμως αμβλύνει τις θετικές επιπτώσεις, δημιουργώντας μεγάλα προβλήματα, αφ’ ενός μεν στους μισθωτούς-καταναλωτές, οι οποίοι βλέπουν το εισόδημα τους να εξαφανίζεται, αφ’ ετέρου σε όλους τους υπόλοιπους, αφού η ζήτηση μειώνεται ξανά, λόγω της αδυναμίας των καταναλωτών να διαθέσουν χρήματα ακόμη και για την κάλυψη των πλέον απαραίτητων αναγκών τους.

Επομένως, η οποιαδήποτε απόφαση σε σχέση με τη διαχείριση των οικονομικών, είτε από τα κράτη, είτε από τους ιδιώτες (επιχειρηματίες, επενδυτές και καταναλωτές), ευρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με το τι τελικά θα ακολουθήσει.

                       

Ακριβώς για το λόγο αυτό, οι μέθοδοι διαχείρισης της σημερινής κρίσης τόσο από τα κράτη, όσο και από τους επενδυτές, είναι εντελώς διαφορετικοί. Οι Η.Π.Α. προφανώς θεωρούν μεγαλύτερο τον κίνδυνο του αποπληθωρισμού και γι αυτό «μηδενίζουν» τα επιτόκια, «τυπώνουν» χρήματα ή προσπαθούν να διατηρήσουν πάση θυσία «εν ζωή» μη βιώσιμες επιχειρήσεις. Η Ε.Ε. δεν φαίνεται να έχει απαντήσει ακόμη στο ερώτημα, με τις χώρες που την αποτελούν να εφαρμόζουν διαφορετικές πολιτικές «διαχείρισης» της κρίσης, με συχνές αλλαγές «πλεύσης» (Γερμανία: Κατ’ αρχήν «Ο καθένας μόνος του» και σήμερα, αξιολογώντας το μέγεθος του προβλήματος των Η.Π.Α. και το αντίκτυπο στις εξαγωγές της, προτείνει «βοήθεια από όλους στην ενίσχυση των χωρών της πρώην Ανατολικής Ευρώπης» - ενίσχυση των «πελατών» της δηλαδή).

Άλλες χώρες, όπως για παράδειγμα η Σουηδία, επιλέγουν τη μέση οδό, προετοιμαζόμενες για (αποπληθωριστική ή μη) σημαντική ανεργία και σώζοντας μόνο επιλεκτικά επιχειρήσεις (όχι στην Saab – 15.000 άνεργοι και ναι στην Canergie), ενώ η Αυστραλία φαίνεται να κατευθύνεται στον προστατευτισμό, κλείνοντας μεταξύ άλλων τα σύνορα της σε νέους μετανάστες.  

Όλοι όσοι λοιπόν έχουν άποψη (γνώση φυσικά δεν υπάρχει – ο Πλάτωνας είπε ότι η γνώση εξαρτάται από το αντικείμενο και για ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο αντικείμενο δεν μπορεί να υπάρξει γνώση) και δίνουν συμβουλές αυτήν την πρωτόγνωρα παγκοσμιοποιημένη εποχή, ιδιαίτερα οι μη επαγγελματίες οικονομικοί ή χρηματιστηριακοί «σχολιαστές» (όχι αυτοί των ΜΜΕ, οι οποίοι προφανώς είναι υποχρεωμένοι να κάνουν τη δουλειά τους, γράφοντας δυστυχώς καθημερινά), θεωρούμε ότι ως συνήθως συμπεριφέρονται σαν προφήτες, αφού κανένας στον κόσμο δεν είναι σε θέση να προβλέψει την κατεύθυνση τόσο της παγκόσμιας οικονομίας, όσο και των επί μέρους εθνικών οικονομιών (δεν είναι σε καμία περίπτωση όλες οι ίδιες, ούτε «ψυχολογικά», αλλά ούτε και «τεχνοκρατικά», πολιτισμικά ή αντικειμενικά). 

Βασίλης Βιλιάρδος (25.02.09)

viliardos@kbanalysis.com

/www.x-hellenica.gr

Γιατί στα χρηματοοικονομικά υπάρχει και καπνός χωρίς φωτιά;

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΕΞΠΡΕΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2010

Η δημοσιονομική κρίση

Βρισκόμαστε εδώ και μερικούς μήνες εν μέσω, της ποιο σοβαρής, δημοσιονομικής κρίσης που πέρασε η Ελλάδα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τι ακριβώς σημαίνει όμως η διαπίστωση ότι βρισκόμαστε σε κρίση; Από πού προήλθε και γιατί εμφανίστηκε ξαφνικά μετά τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές; Τι άλλαξε; Το πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας ξεκινά από την ύπαρξη συνεχόμενων ελλειμμάτων στον κρατικό προϋπολογισμό όλα αυτά τα χρόνια: τα έξοδα του δημοσίου για μισθούς, συντάξεις, παιδεία, υγεία, άμυνα, ξεπερνούσαν τα αντίστοιχα έσοδα από φόρους και επιδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως και στα προσωπικά μας οικονομικά, αν συμβαίνει το ίδιο σε έναν μήνα τότε την διαφορά την καλύπτουμε με δανεισμό είτε μέσω συγγενών και φίλων είτε μέσω τραπεζών με καταναλωτικά δάνεια ή πιστωτικές κάρτες. Αν αυτό όμως συνεχιστεί για πολλούς μήνες τότε το ύψος του χρέους μας θα αυξάνεται συνεχώς. Έτσι διογκώθηκε και το ελληνικό δημόσιο χρέος ξεπερνώντας πλέον τα €271 δις όταν το ΑΕΠ μας, δηλαδή το σύνολο των αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται σε ένα έτος στη χώρα μας, είναι περίπου €240 δις και οι ανάγκες για νέο δανεισμό περίπου €30 δις για το τρέχον έτος. Αυτό σημαίνει ότι το συνολικό χρέος αντιπροσωπεύει το 113% του ΑΕΠ και οι δανειακές ανάγκες το 12.5% όταν τα δύο αυτά μεγέθη σύμφωνα με τις τους όρους του «Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης» της Ευρωπαϊκής Ένωσης έπρεπε να είναι κάτω από το 60% και 3% αντίστοιχα. Βέβαια, οι περισσότερες χώρες της Ε.Ε. δεν πληρούν έναν ή και τους δύο αυτούς όρους.

Ομόλογα και κίνδυνος

Οι κυβερνήσεις, σε αντίθεση με τα προσωπικά μας οικονομικά, δανείζονται σε αυτές τις περιπτώσεις μέσω έκδοσης ομολόγων. Υπάρχουν διάφορες μορφές ομολόγων αλλά οι λειτουργία τους σε ότι μας αφορά εδώ είναι η ίδια: τα ομόλογα αποτελούν μια «ομολογία» χρέους του εκδότη προς τον αγοραστή. Έτσι τα ομόλογα στην φυσική τους μορφή (χαρτί) αναγράφουν τον εκδότη του χρέους, πχ «Ελληνικό Δημόσιο», το ποσό του δανεισμού ή αλλιώς «ονομαστική αξία», και την ημερομηνία λήξης του, έστω μετά από ένα χρόνο. Ο αγοραστής του ομολόγου θα το επιστρέψει στον εκδότη κατά την ημερομηνία της λήξης για να πάρει πίσω την ονομαστική αξία που αναγράφεται σε αυτό. Για παράδειγμα, αν το ελληνικό δημόσιο θέλει να δανειστεί €1,000,000 για ένα χρόνο τότε θα εκδώσει 1000 ομόλογα ονομαστικής αξίας €1000 το καθένα. Φυσικά, αν ο αγοραστής πάρει σε ένα έτος από σήμερα €1000 από το δημόσιο θα πρέπει να αγοράσει σήμερα το ομόλογο σε μια τιμή μικρότερη των €1000 έτσι ώστε η διαφορά να αποτελεί τους τόκους που θα αποκομίσει. Αγοράζοντας το ομόλογο σήμερα με €950 και εισπράττοντας σε ένα χρόνο €1000 έχει απόδοση €50 στα €950 που επένδυσε, άρα το επιτόκιο είναι ίσο με €50/€950 = 0.0526% ή 5.26%. Βασική αρχή σε όλες τις χρηματαγορές και ειδικότερα στην δανειακή είναι ότι το επιτόκιο δανεισμού είναι ευθέως ανάλογο του κινδύνου μη αποπληρωμής του δανείου. Στα προσωπικά μας οικονομικά, όσο το ύψος του χρέους μας αυξάνεται σε σχέση με το εισόδημά μας, τόσο θα αυξάνεται και η πιθανότητα να έχουμε δυσκολία ή αδυναμία στην αποπληρωμή του. Έτσι ο κίνδυνος για την τράπεζα αυξάνεται και αυτό μετασχηματίζεται στην αύξηση του επιτοκίου μας. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τα ομόλογα. Όσο ο κίνδυνος μη αποπληρωμής για την Ελλάδα, δηλαδή ο κίνδυνος πτώχευσης, αυξάνει είτε πραγματικά, είτε επειδή –και αυτό είναι πολύ σημαντικό- έτσι πιστεύουν οι επενδυτές, τόσο τα ομόλογα των €1000 θα πωλούνται στους επενδυτές σε όλο και χαμηλότερες τιμές έτσι ώστε να αποφέρουν μεγαλύτερο τόκο ο οποίος αντικατοπτρίζει τον αυξημένο κίνδυνο, πχ €940 στο παραπάνω παράδειγμα που μεταφράζεται σε επιτόκιο 6.38%.

Το επιτόκιο δανεισμού και το «spread»

Σήμερα, το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα δεν είναι ότι δεν μπορεί να βρει τα κεφάλαια που χρειάζεται για να δανειστεί: κατά την έκδοση ομολόγων τον Φεβρουάριο όπου χρειάστηκε χρηματοδότηση αξίας €6 δις, η συνολική προσφορά ήταν περί τα €25 δις. Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι η εξεύρεση των κεφαλαίων αλλά το κόστος δανεισμού, δηλαδή τα επιτόκια που πρέπει να πληρώσει το ελληνικό δημόσιο προκειμένου να δανειστεί. Αυτά τα επιτόκια είναι πολύ μεγαλύτερα αυτών που πληρώνει, για παράδειγμα, η Γερμανική κυβέρνηση η οποία δανείζεται (ναι, και οι γερμανοί όπως και όλες σχεδόν οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ελλειμματικό προϋπολογισμό) με 3.5% επιτόκιο. Η διαφορά ανάμεσα στο επιτόκιο δανεισμού της Ελλάδας και της Γερμανίας αποτελεί το πολύ γνωστό πλέον «spread» (στα ελληνικά περιθώριο). Σήμερα το spread είναι μεγαλύτερο του 3% και έφτασε και το 3,5% ενώ ένα χρόνο πριν ήταν στο επίπεδο του 1%. Η διαφορά είναι τεράστια για τα οικονομικά της χώρας μας. Αν το συνολικό χρέος είναι €271 δις τότε η διαφορά των 2 ποσοστιαίων μονάδων αντιπροσωπεύει μια επιβάρυνση στους συνολικούς τόκους που πρέπει να πληρώσει το ελληνικό δημόσιο περίπου €5.5 δις τον χρόνο! Αν λοιπόν το κόστος δανεισμού μας έπεφτε στο επίπεδο του 1% spread ή αλλιώς επιτόκιο 4.5% τότε θα εξοικονομούσαμε €5.5 δις τον χρόνο που θα μπορούσαν να δαπανηθούν είτε στο πρόγραμμα κρατικών επενδύσεων, στην παιδεία, υγεία, κλπ είτε φυσικά στην αποπληρωμή μέρους του συνολικού μας χρέους. Εκεί εστιάζονται και οι προσπάθειες της κυβέρνησης αυτόν τον καιρό. Ο πρωθυπουργός έχει επανειλημμένα τονίσει ότι δεν ζητάμε οικονομική βοήθεια από κανέναν, δηλαδή να μας χαριστούν χρήματα για να καλύψουμε το έλλειμμα, αλλά ζητάμε χαμηλότερα επιτόκια, κοντά δηλαδή στο 4.5% που ήταν στο παρελθόν. Αυτός είναι και ο στόχος των ενεργειών που γίνονται για την εξεύρεση κάποιας λύσης-βοήθειας από την Ε.Ε. δηλαδή η παροχή δανείου στην Ελλάδα με επιτόκιο χαμηλότερο αυτού που πληρώνουμε τώρα.

Πώς προέκυψε το πρόβλημα;

Τι συνέβη λοιπόν μετά τις εκλογές του Οκτωβρίου και αυξήθηκε κατακόρυφα το spread; Όπως είδαμε, μια τέτοια αύξηση των επιτοκίων θα σημαίνει ότι η πιθανότητα μη-αποπληρωμής (default) της ελληνικής οικονομίας αυξήθηκε σημαντικά. Γιατί ξαφνικά οι αγορές πιστέψανε ότι ο κίνδυνος της ελληνικής οικονομίας αυξήθηκε τόσο πολύ; Η απάντηση είναι πολύ απλή: τους το ανακοινώσαμε εμείς! Η προηγούμενη κυβέρνηση ανακοίνωνε ένα έλλειμμα για το 2009 της τάξης του 6.7% και οι αγορές αποτιμήσανε τον σχετικό κίνδυνο και αυτός αποτυπώνονταν στο τότε επιτόκιο σύμφωνα με την θεμελιώδη σχέση κινδύνου-απόδοσης των χρηματοοικονομικών. Η νέα κυβέρνηση αμέσως μετά τον σχηματισμό της ανακοίνωσε ότι η προηγούμενη έδινε σκόπιμα λανθασμένα στοιχεία στις αγορές και στην Ε.Ε. καθώς το πραγματικό έλλειμμα ήταν 12.5% σχεδόν διπλάσιο από την προηγούμενη εκτίμηση που είχαν οι αγορές. Ήδη το 6.7% αποτελούσε σημαντική απόκλιση από τους όρους του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης που επιτάσσουν ένα μέγιστο έλλειμμα 3% ως ποσοστό του ΑΕΠ και τώρα το σχεδόν διπλάσιο και η παραδοχή της παροχής φαλκιδευμένων δημοσιονομικών στοιχείων εκτίναξαν την αβεβαιότητα και την ανησυχία των επενδυτών για το τι πραγματικά συμβαίνει στην Ελλάδα στα ύψη, συμπαρασύροντας φυσικά μαζί και το επιτόκιο δανεισμού και το spread. Παρόμοιο αποτέλεσμα είχαμε πριν πέντε χρόνια περίπου όταν η τότε νέα κυβέρνηση έκανε κάτι αντίστοιχο με την σημερινή μέσω της «δημοσιονομικής απογραφής» όπως την ονόμασε: ανακοίνωσε στις αγορές και στους εταίρους μας στην Ε.Ε. ότι τα στοιχεία για το χρέος που έδινε η προηγούμενη κυβέρνηση ήταν υποεκτιμημένα. Η ιστορία επαναλαμβάνεται προφανώς και το οικονομικό κόστος των «αποκαλύψεων» αυτών δεν το πληρώνει βέβαια καμιά κυβέρνηση αλλά οι Έλληνες φορολογούμενοι.

Πώς ακριβώς λειτουργούν και ποιοι είναι οι κερδοσκόποι;

Ο όρος που ακούμε καθημερινά πλέον στην δημοσιονομική αυτή κρίση είναι οι «κερδοσκόποι» που δρουν εναντίων της Ελλάδας δράττοντας την ευκαιρία να επωφεληθούν μέσα σε μια περίοδο αβεβαιότητας, κινδύνου και έλλειψης εμπιστοσύνης για την δημοσιονομική κατάσταση της χώρας την οποία φυσικά μόνοι μας δημιουργήσαμε. Για να καταλάβουμε ποιοι είναι και πώς δρουν οι «κερδοσκόποι» θα πρέπει πρώτα να γνωρίσουμε την δομή αυτής της αγοράς των κρατικών ομολόγων. Στην αγορά αυτή οι συμμετέχοντες μπορεί να είναι διάφορες διεθνείς και εγχώριες επενδυτικές τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρίες, αντισταθμιστές κινδύνου, συνταξιοδοτικά ταμεία και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, οι οποίοι μπορεί να είναι πολλοί αριθμητικά, αλλά κάποιοι από αυτούς έχουν ηγετική θέση στην αγορά ομολόγων λόγω μεγέθους, τεχνογνωσίας αλλά και εσωτερικής πληροφόρησης. Τα τελευταία χαρακτηριστικά είναι αυτά που οι οικονομολόγοι ονομάζουν «στρεβλώσεις της αγοράς» και είναι γενικά ανεπιθύμητες γιατί μειώνουν την κοινωνική ευημερίας. Αντί λοιπόν να μιλάμε για μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά που αποτελεί το ιδεατό κάθε οικονομολόγου, ουσιαστικά έχουμε ένα σύστημα οργάνωσης της αγοράς που αποκαλείται «ολιγοπώλιο» και χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία στην αγορά λίγων επιχειρήσεων οι οποίες με τις αποφάσεις τους μπορούν να επηρεάσουν όλη την αγορά. Η αγορά ομολόγων του ελληνικού δημοσίου έχει το χαρακτηριστικό ότι το μεγαλύτερο μέρος του συνολικού χρέους των €271 το έχουν αγοράσει, έχουν δηλαδή στην κατοχή τους τα αντίστοιχα ομόλογα, λίγες μόνο τράπεζες από την Γερμανία, Ελβετία, ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο, με αυτή την σειρά σημαντικότητας. Έτσι, κάθε φορά που τα επιτόκια δανεισμού της ελληνικής κυβέρνησης αυξάνουν, η Deutschebank, η Goldman Sachs και η JP Morgan κερδίζουν τα επιπλέον €5.5 δις από την αύξηση του spread μέσα σε λίγους μήνες όπως είδαμε παραπάνω. Αυτό αποτελεί φυσικά κερδοσκοπία αλλά δεν μπορεί κανείς να κατηγορήσει μια τράπεζα η οποία κερδίζει δανείζοντας σε ελλειμματικές οικονομικές μονάδες όπως ακριβώς ορίζει και το καταστατικό της. Δεν θα μιλούσαμε λοιπόν για τους «κακούς» κερδοσκόπους αν αυτή ήταν όλη η εικόνα και η αγορά λειτουργούσε μόνο έτσι. Το πρόβλημα ξεκινά από την δυνατότητα που έχουν οι μεγάλες διεθνείς επενδυτικές τράπεζες λόγω της ολιγοπωλιακής οργάνωσης της αγοράς, να επηρεάζουν καθοριστικά τις τιμές. Αν πχ οι Deutschebank και Goldman Sachs μετά την αγορά των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου στην τιμή των €960 στην έκδοσή τους με ονομαστική αξία €1000 τα διακρατούσαν μέχρι την λήξη τους ένα χρόνο μετά, θα εισπράττανε €1000 έχοντας πληρώσει (δανείσει) για αυτό το ομόλογο στο ελληνικό δημόσιο €960. Τότε η συνολική τους απόδοση, το επιτόκιο δηλαδή που αντιστοιχεί, υπολογίζεται ως το κέρδος δια το ποσό που επενδύσανε και είναι €40/€960 = 0.0417 ή 4.17%. Μια εναλλακτική πιο αποδοτική στρατηγική είναι να προσπαθήσουν να κερδοσκοπήσουν εκμεταλλευόμενοι την ηγετική τους θέση στην αγορά. Μπορούν απλά να αφήσουν έντεχνα να διαρρεύσουν στην αγορά φήμες ότι η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας είναι πολύ χειρότερη από ότι γνωρίζαμε έως σήμερα, με αποτέλεσμα το τρέχον επιτόκιο του 4.17% να μην αντικατοπτρίζει τον πραγματικό κίνδυνο χρεωκοπίας της χώρας. Ταυτόχρονα, αρχίζουν και πωλούν στις διεθνείς χρηματαγορές ελληνικά ομόλογα σε τιμή κάτω των €960 στην οποία τα αγόρασαν, έστω €955. Φυσικά δεν είναι τόσος αφελείς ώστε να υποστούν τέτοιες ζημίες χωρίς λόγο. Πουλώντας τα ομόλογα σε τιμή μικρότερη αυτής που τα αγόρασαν, δείχνουν στους επενδυτές σε όλο τον κόσμο ότι οι μεγάλες τράπεζες ξεφορτώνονται τα ελληνικά ομόλογα και συνεπώς οι εικασίες και φήμες για πιθανότητα πτώχευσης της ελληνικής οικονομίας είναι πραγματικές! Οι επενδυτές τείνουν να ακολουθούν τους κολοσσούς αυτούς καθώς αυτοί έχουν την εμπειρία, αλλά και εκατοντάδες ή χιλιάδες από τους καλύτερους οικονομικούς αναλυτές να εργάζονται κάνοντας προβλέψεις και εκτιμώντας αυτά τα σενάρια. Ως συνέπεια, σημειώνονται μαζικές πωλήσεις ελληνικών ομολόγων σε όλες τις χρηματαγορές. Όπως κάθε πρωτοετής φοιτητής οικονομικών γνωρίζει, αλλά είναι και προφανές σε όλους μας, ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης μας λέει ότι όταν η ζήτηση οποιουδήποτε προϊόντος μειώνεται, τότε μειώνεται και η τιμή του. Το ίδιο συμβαίνει και με το «προϊόν» ομόλογο: η τιμή του στις αγορές θα πέσει ακόμη πιο κάτω από τα €955 και όσο οι φήμες για τον κίνδυνο χρεωκοπίας της ελληνικής οικονομίας συνεχίζουν να διαδίδονται η τιμή θα πέφτει ακόμη περισσότερο στα €950, €940, €930 που δίνουν αποδόσεις 5.26%, 6.38% και 7.53% αντίστοιχα. Στο σημείο αυτό, οι κερδοσκόποι δεν έχουν στα χέρια τους πλέον τα ελληνικά ομόλογα αλλά θα εκμεταλλευτούν την πολύ χαμηλή τιμή τους αποτέλεσμα της φήμης για κίνδυνο πτώχευσης και θα τα αγοράσουν και πάλι στην τιμή τώρα των €930 εξασφαλίζοντας αντί του αρχικού 4.17% μια σημαντικά μεγαλύτερη απόδοση ίση με 7.53%! Φυσικά, οι τραπεζικοί κολοσσοί γνωρίζουν από τις αναλύσεις των ειδικών τους καλύτερα από τον κάθε μεμονωμένο επενδυτή τον πραγματικό κίνδυνο που εμπεριέχουν τα ελληνικά ομόλογα και ότι αυτά είναι υποτιμημένα όταν πωλούνται στα €930.

Credit Default Swaps (CDS) ή αλλιώς ασφαλιστήριο ομολόγων

Μια άλλη έννοια που μπήκε στην καθημερινότητα του Έλληνα είναι και τα Credit Default Swaps (CDS) ή ανταλλαγές κινδύνου αθέτησης στα ελληνικά. Τα CDS είναι ένα χρηματοοικονομικό προϊόν που δημιουργήθηκε για πρώτη φορά πολύ πρόσφατα από την Goldman Sachs. Τα CDS λειτουργούν ως αντιστάθμιση του κινδύνου από τον δανεισμό: αν έχω αγοράσει ένα ομόλογο του ελληνικού δημοσίου και φοβάμαι πως δεν θα εισπράξω ποτέ τα €1000 της ονομαστικής του αξίας αν η ελληνική κυβέρνηση πτωχεύσει, τότε μπορώ να αγοράσω ένα CDS στο ελληνικό ομόλογο από κάποιον πωλητή CDS στον οποίο δεσμεύομαι να αποδίδω μέρος ή το σύνολο των αποδόσεων του ελληνικού ομολόγου μέχρι την λήξη του CDS. Μπορεί έτσι να χάνω ένα σημαντικό μέρος, ακόμα και το σύνολο, των αποδόσεων του ομολόγου, όμως σε περίπτωση χρεωκοπίας της ελληνικής κυβέρνησης ο πωλητής του CDS είναι υποχρεωμένος να μου πληρώσει την ονομαστική αξία του ομολόγου. Ουσιαστικά λοιπόν, το CDS αποτελεί ένα είδος ασφάλισης κατά της πιθανότητας χρεωκοπίας της ελληνικής οικονομίας για κάποιον που έχει αγοράσει ελληνικά ομόλογα, κάτι σαν την ασφάλεια κατά πυρός που κάνουμε στο σπίτι μας. Οι κερδοσκόποι όμως εκμεταλλεύονται και τα CDS για να αποκομίσουν ακόμη μεγαλύτερα οφέλη. Κατέχουν όπως είπαμε, ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού χρέους αλλά όχι το σύνολό του ώστε να κερδοσκοπήσουν με τον τρόπο που είδαμε παραπάνω. Έτσι, ρίχνουν στην κερδοσκοπική μάχη και τα CDS: Οι αναλυτές τους έχουν ήδη υπολογίσει την πραγματική πιθανότητα χρεωκοπίας της ελληνικής οικονομίας και όσο διαδίδουν φήμες ότι η πιθανότητα είναι πολύ μεγαλύτερη, τόσο περισσότερα CDS θα πωλούν σε διεθνείς επενδυτές οι οποίοι θέλουν να προστατευτούν από τον κίνδυνο των ελληνικών ομολόγων. Με τον τρόπο αυτό τα κερδοσκοπικά έσοδα πολλαπλασιάζονται. Αυτό που κάνει ακόμη ποιο επικίνδυνο το παιχνίδι με τα CDS είναι η πρακτική της αγοράς «γυμνών» (naked) CDS, δηλαδή η δυνατότητα να αγοράσουμε ένα ασφάλιστρο κατά του κινδύνου πτώχευσης της ελληνικής οικονομίας χωρίς να έχουμε αγοράσει κανένα ελληνικό ομόλογο. Αυτό σημαίνει μια αγορά χωρίς όρια στα κέρδη για τους πωλητές των CDS. Αν η χρήση των CDS είναι το ανάλογο της ασφάλειας πυρός για το σπίτι μας τότε τα naked CDS αποτελούν το ανάλογο του να κάνω ασφάλεια πυρός για το σπίτι του γείτονα μου! Πού είναι το κακό; Στο ότι σε αυτή την περίπτωση υπάρχει ο ηθικός κίνδυνος (moral hazard) όπως λέγεται στα οικονομικά ή το κίνητρο όπως λέμε στην καθομιλουμένη, να βάλω φωτιά στο σπίτι του γείτονά μου ώστε να εισπράξω την ασφάλεια! Η νομοθεσία όμως στην ασφαλιστική αγορά, η οποία είναι αυστηρά ελεγχόμενη και ρυθμιζόμενη από τις αρχές, μου απαγορεύει την αγορά ασφάλειας για το σπίτι τρίτου, κάτι που δεν απαγορεύεται στην αγορά των naked CDS που είναι πολύ νέα και σχεδόν μη-ελεγχόμενη από τις αρμόδιες αρχές των ΗΠΑ.

Οι δικές μας ευθύνες

Οι κερδοσκόποι, όπως είναι αναμενόμενο, θα κάνουν ότι είναι δυνατό για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους καθώς κοιτούν το δικό τους συμφέρον. Αλλά από μόνοι τους δεν μπορούν εύκολα να δημιουργήσουν τέτοιες καταστάσεις στην αγορά χωρίς την δική μας βοήθεια. Οι ευκαιρίες προς εκμετάλλευση των κερδοσκόπων δίνονται από εμάς τους ίδιους: από τις κυβερνήσεις μας που με θάρρος ανακοινώνουν στις διεθνείς αγορές και στην Ε.Ε. ότι οι προηγούμενες κυβερνήσεις, της άλλης παράταξης, ανακοίνωναν εσκεμμένα λανθασμένα στοιχεία γα τα δημοσιονομικά μας. Τέτοιες παραδοχές δεν πλήττουν όμως άμεσα «την άλλη παράταξη». Οι αγορές δεν ενδιαφέρονται για το ποιος έδινε τα λάθος στοιχεία, απλά ενδιαφέρονται για το γεγονός ότι η Ελλάδα έδινε λάθος στοιχεία με αποτέλεσμα η αποτίμηση του κινδύνου των ελληνικών ομολόγων να ήταν μικρότερη από ότι θα έπρεπε και αυτό το πληρώνουμε σήμερα όλοι μας με την μορφή των υψηλών επιτοκίων και spreads υποθηκεύοντας το μέλλον μας. Αν τα ελληνικά δημοσιονομικά είχαν μπει σε τάξη εδώ και δεκαετίες από όλες τις προηγούμενες κυβερνήσεις με στόχο το μέσο-μακροπρόθεσμο όφελος για την ελληνική οικονομία και όχι το βραχυπρόθεσμο πολιτικό ψηφοθηρικό κέρδος, τα οικονομικά μας θα ήταν καλύτερα, το δημόσιο χρέος χαμηλότερο και δεν θα υπήρχε το κίνητρο και η ουσία για μια κυβέρνηση να αναδείξει τις ανακρίβειες των δημοσιονομικών δεδομένων της προηγούμενης. Σε αυτή την περίπτωση, η όποια προσπάθεια διάδοσης φημών από τους κερδοσκόπους επικείμενης πτώχευσης της ελληνικής οικονομίας θα αντιμετωπιζότανε με δυσπιστία από τους επενδυτές και θα έπεφτε στο κενό. Τα οικονομικά και ιδιαίτερα τα χρηματοοικονομικά, καθώς βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις προσδοκίες και εκτιμήσεις των επενδυτών, αποτελούν μια φωτεινή εξαίρεση στον κανόνα: στα χρηματοοικονομικά όπου υπάρχει καπνός δεν υπάρχει απαραίτητα και φωτιά.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΑΦΘΟΡΑ Α.Ε. : Οι ιδιαιτερότητες της γερμανικής οργάνωσης «Διεθνής Διαφάνεια», η ιστορία της, η φιλοσοφία που την διέπει, η χρηματοδότηση, οι στόχοι, οι μέθοδοι λειτουργίας, τα συμπεράσματα και η απειλή μιας «τευτονικής ευρωένωσης»

“Η Διεθνής Διαφάνεια (Transparency International) είναι μία οργάνωση, η οποία ιδρύθηκε από τους παγκοσμίως μεγαλύτερους διεφθαρμένους - δηλαδή, από όλες τις μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις του κόσμου, οι οποίες είναι «βυθισμένες» σ’ αυτήν (στο «βούρκο» της). Πρόκειται ακριβώς για το ίδιο, σαν να αναθέτει κανείς σε μία αλεπού την εποπτεία της διαφύλαξης ενός «ορνιθοτροφείου», παρακαλώντας την ταυτόχρονα να απολυμαίνει το χώρο μεθοδικά - θανατώνοντας τα ποντίκια (μυοκτονία), τα οποία τρέφονται με το, απαραίτητο για τις όρνιθες, καλαμπόκι.”

Η παραπάνω περιγραφή της «Διεθνούς Διαφάνειας» προέρχεται από τη γαλλίδα δημοσιογράφο Christian de Brie, η οποία ερεύνησε την οργάνωση το 2003, για την εκπομπή της με τον τίτλο: «Λευκά κουστούμια – Μαύρα ταμεία». Τόσο η παραπάνω αρνητική κριτική, όσο και πολλές άλλες που ακολούθησαν, βασίζεται κυρίως στο γεγονός ότι, ο «σύνδεσμος» χρηματοδοτείται «πλειοψηφικά» από τις μεγάλες βιομηχανίες, καθώς επίσης από τις πολυεθνικές επιχειρήσεις. 

Σύμφωνα με έρευνα του γερμανικού Spiegel (τίτλος του περιοδικού: Διεθνής Διαφάνεια - «Φύλλο Συκής» της μεγάλης βιομηχανίας), όλο και περισσότερες γερμανικές εταιρείες ανακαλύπτουν τα πλεονεκτήματα της συμμετοχής τους στην οργάνωση εναντίον της διαφθοράς. Κατά σύμπτωση δε, η εγγραφή τους ως μέλος, συμπίπτει πολύ συχνά με κάποια εισαγγελική έρευνα εναντίον τους, με την κατηγορία της διαφθοράς.

Δηλαδή, τόσο η εγγραφή τους ως μέλος, όσο και οι «δωρεές» τους, στις οποίες στηρίζεται η χρηματοδότηση της αμιγώς γερμανικής, μη κυβερνητικής οργάνωσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς παγκοσμίως, συμβαδίζουν συνήθως χρονικά με εκείνη ακριβώς την περίοδο, κατά την οποία κατηγορούνται από τη Δικαιοσύνη για διαφθορά (άρθρο μας: Η χρεοκοπία του αμερικανικού μοντέλου, η δημιουργική λογιστική των τραπεζών, το ηθικό δίλημμα της Ευρώπης και ο κυρίαρχος του σύμπαντος  2/5/2009).    

Για παράδειγμα, μόνο όταν η γερμανική εταιρεία σιδηροδρόμων (Deutsche Bahn) διαπίστωσε στο εσωτερικό της πάνω από 100 περιπτώσεις διαφθοράς (για το έτος 2000), έγινε μέλος της «Διεθνούς Διαφάνειας». Η κατασκευαστική εταιρεία Hochtief εισήλθε με τη σειρά της στην οργάνωση το Δεκέμβριο του 1999, όταν η εισαγγελία του Βερολίνου, λίγους μόλις μήνες πριν, διεξήγαγε έρευνα με την κατηγορία της «υποψίας για απάτη», σε σχέση με την ιδιωτικοποίηση του αεροδρομίου της πόλης.

Επίσης η Siemens έγινε μέλος του «συνδέσμου» το 1999, όταν κατηγορήθηκε για δύο μεγάλες υποθέσεις διαφθοράς: για το χρηματισμό πολλών εκατομμυρίων της τότε κυβέρνησης της Ισπανίας (κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής από τη Μαδρίτη στη Σεβίλλη), καθώς επίσης για κάποια αντίστοιχη περίπτωση διαφθοράς, στον κλάδο των ιατρικών μηχανημάτων στη Νότια Κορέα. Στην ιστοσελίδα τότε της Siemens διάβαζε κανείς:

«Συμμετέχουμε ενεργητικά στη «Διεθνή Διαφάνεια» - σε μία ονομαστή, παγκοσμίου εμβέλειας μη κυβερνητική οργάνωση, για την καταπολέμηση της διαφθοράς». 

Το έτος 2002, δύο σημαντικά μέλη της οργάνωσης, η ABB και η Hochtief, θεωρήθηκαν ύποπτα για συμμετοχή στο σκάνδαλο του γερμανικού σοσιαλιστικού κόμματος (SPD). Η «Διεθνής Διαφάνεια» ζήτησε βιαστικά από τις δύο μεγάλες πολυεθνικές να τοποθετηθούν σε σχέση με τις κατηγορίες, επειδή σε περίπτωση αποδεδειγμένης διαφθοράς, θα έπρεπε να τις «αποβάλλει» από μέλη – κάτι που, εξ όσων γνωρίζουμε, δεν έχει συμβεί ποτέ στην ιστορία της οργάνωσης.

«Κατηγορίες για χρηματισμό απήγγειλαν Αμερικανοί εισαγγελείς», διαβάσαμε πρόσφατα, «…εναντίον της αυτοκινητοβιομηχανίας Daimler καταγγέλλοντας την προσφορά δώρων και εκατομμυρίων δολαρίων σε ξένους αξιωματούχους, σε τουλάχιστον 22 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, προκειμένου να εξασφαλίσει κρατικά συμβόλαια.

Το κατηγορητήριο αναφέρει ότι η πολυεθνική επιχείρηση ήταν αναμεμειγμένη σε μία μακρόχρονη πρακτική δωροδοκιών, προκειμένου να εξασφαλίζει συμφωνίες στη Ρωσία, στην Κίνα, στην Τουρκία, στην Αίγυπτο, στη Νιγηρία, στο Ιράκ, στην Ουγγαρία, στην Ελλάδα, στη Λετονία, στη Σερβία, στο Μαυροβούνιο κα σε τουλάχιστον άλλες έξι χώρες,  μεταξύ των ετών 1998 και 2008».

Η μεγάλη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, επίσης μέλος της «οργάνωσης», θα πρέπει προφανώς να τοποθετηθεί σε σχέση με τις κατηγορίες - αφού δεν θα θέλει να είναι η πρώτη που θα αποβληθεί από το «Σύνδεσμο για την καταπολέμηση της διαφθοράς παγκοσμίως» (αν και, κατά την άποψη μας, μάλλον δεν ανησυχεί καθόλου).     

«Ακόμη μία γερμανική εταιρεία ερευνάται με την κατηγορία της διαφθοράς», έγραφε ο γερμανικός Τύπος την αμέσως επόμενη ημέρα της «παραπομπής» της Mercedes από τις Η.Π.Α. Πρόκειται για την Ferrostahl AG, η οποία για πολλοστή φορά φαίνεται να συμμετέχει σε υποθέσεις χρηματισμού και διαφθοράς. Υποθέτουμε φυσικά ότι, εάν δεν είναι ακόμη μέλος της «Διεθνούς Διαφάνειας», θα «επανορθώσει» άμεσα, έτσι ώστε να καταπολεμήσει και αυτή με τη σειρά της τη διαφθορά στον πλανήτη.  

Όπως φαίνεται εν πρώτοις λοιπόν, χωρίς να χρειασθεί να «εμβαθύνει» κανείς ιδιαίτερα, για τις μεγάλες βιομηχανίες του «εντιμότατου εταίρου» μας, ο οποίος δεν παύει ούτε στιγμή να κατηγορεί την Ελλάδα για αδιαφάνεια, η διαφθορά αποτελεί ένα ευρείας χρήσεως «εργαλείο» - ένα ουσιώδες μάθημα διοίκησης επιχειρήσεων, το οποίο θα όφειλε μάλλον να διδάσκεται στα Πανεπιστήμια των ανεπτυγμένων χωρών, έχοντας εξέχουσα βαρύτητα για τους μελλοντικούς «ηγέτες».    

Ποια είναι όμως ακριβώς η ιστορία της «Διεθνούς Διαφάνειας», πως ορίζεται η φιλοσοφία της, πως ενεργεί, με ποιόν τρόπο χρηματοδοτείται και ποιοι είναι οι στόχοι της; Επιθυμώντας να απαντήσουμε αναλυτικά σε όλα αυτά τα ερωτήματα, τα εξής:

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Ο σύνδεσμος ιδρύθηκε το 1993 στο Βερολίνο, από τον κ. P. Eigen (πρώην διευθυντή Ν. Αφρικής της Παγκόσμιας Τράπεζας), με στόχο τη διαφάνεια, καθώς επίσης την καταπολέμηση της διεθνούς «μακρο- και μικροοικονομικής» διαφθοράς σε παγκόσμιο επίπεδο, μέσω συνεργασιών. Η ιδέα της δημιουργίας μίας τέτοιας οργάνωσης προήλθε από τον ιδρυτή της ο οποίος, από τη θέση του προέδρου μίας συμβουλευτικής ομάδας για την Κένυα (συντόνιζε τα προγράμματα βοήθειας των ανεπτυγμένων οικονομιών προς τις φτωχότερες περιοχές του πλανήτη), διαπίστωσε την ύπαρξη τεράστιας «πολιτικής και λοιπής διαφθοράς», η οποία καρπωνόταν μεγάλο μέρος των χρημάτων και των ενισχύσεων.   

Ο κ. P. Eigen αποφάσισε το 1993, σε συνεργασία με νέους πολιτικούς αρχηγούς από την Αφρική, την Ασία και τη Λατινική Αμερική, καθώς επίσης με άλλους συνεργάτες της Παγκόσμιας Τράπεζας (συνολικά 70 άτομα), να ιδρύσει στο Βερολίνο έναν Κοινωφελή Σύνδεσμο. Η πολιτική συγκυρία εκείνη την εποχή ήταν θετική για τέτοιου είδους ενέργειες, αφού πρόσφατα είχε (ατυχώς) ενωθεί η Γερμανία, ο βασικός πυρήνας της ΕΕ ήταν σε εξέλιξη, οι πόλεμοι του Κόλπου στο Ιράκ και στο Ιράν, καθώς επίσης ο εμφύλιος πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία είχαν ευαισθητοποιήσει τα πλήθη υπέρ του Δικαίου, ενώ στις Η.Π.Α. είχε εκλεγεί η δημοκρατική κυβέρνηση του B. Clinton.   

Ο Σύνδεσμος διαθέτει σήμερα παρουσία σε περισσότερες από 90 χώρες, με αντίστοιχα γραφεία. Πρόκειται για ένα τεράστιο «ιστό αράχνης», αποτελούμενο από εξέχοντα άτομα των τοπικών κοινωνιών και όχι μόνο, με απίστευτα μεγάλες δυνατότητες. Προφανώς καλύπτει με τον «ορθολογικότερο» τρόπο όλες εκείνες τις χώρες, στις οποίες δραστηριοποιούνται εξαγωγικά οι μεγάλες γερμανικές (κυρίως) βιομηχανίες (άρθρο μας: Ο ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ: Οι ανεξέλεγκτες χρηματαγορές και οι «πολυηπειρωτικές» πλέον υπερεπιχειρήσεις, είναι οι δύο συνισταμένες μίας «ύπουλης» ασθένειας η οποία, με τη βοήθεια των δημοσιονομικών κρίσεων, τείνει να εξελιχθεί σε μία παγκόσμια, θανατηφόρο επιδημία  13/1/2010), εξασφαλίζοντας τους, μεταξύ άλλων, μίας μεγάλης έκτασης «πολιτική επιρροή», με το δυνατότερο χαμηλό «κόστος διαφθοράς» - ενέργειες από τις οποίες επωφελούνται πιθανότατα και τα «τοπικά» μέλη τους, όταν συμμετέχουν στην από κοινού ανάληψη έργων.

Τα μέλη και οι συνεργάτες της οργάνωσης ανά τον κόσμο αριθμούν αρκετές χιλιάδες, ενώ στο κεντρικό του Βερολίνου εργάζονται περί τα 40 ικανότατα στελέχη – κυρίως νομικοί, οικονομολόγοι και ειδικοί στα φορολογικά συστήματα. Για παράδειγμα, στην Αργεντινή υπάρχουν 3.000 μέλη, τα οποία στελεχώνουν «περιπόλους πολιτών» που επισκέπτονται σε σταθερή βάση τις υπηρεσίες του δημοσίου της χώρας, ερευνώντας με τη μέθοδο των συνεντεύξεων περιπτώσεις διαφθοράς – ποιός υπάλληλος χρηματίσθηκε, από ποιόν και για ποιο λόγο. Στη συνέχεια, οι απαντήσεις καταγράφονται μεθοδικά από τους «ακτιβιστές» της Διεθνούς Διαφάνειας, προωθούνται στη Γερμανία για να αξιολογηθούν, ενώ κάποιες φορές δημοσιεύονται στα ΜΜΕ της χώρας.           

Το Ελληνικό «υποκατάστημα» της οργάνωσης, η «Διεθνής Διαφάνεια Ελλάς», δημιουργήθηκε στα τέλη Νοεμβρίου του 1996. Όπως γράφει η επίσημη ιστοσελίδα του:

«Ιδρύθηκε από μία ομάδα Πολιτών με επικεφαλής μια πολύ σημαντική προσωπικότητα της δημόσιας ζωής, την τ. Υφυπουργό Εξωτερικών, αποτελούμενη από πολιτικούς, επιχειρηματίες, δικαστικούς, επιστήμονες, στρατιωτικούς, δημοσιογράφους, δικηγόρους, γιατρούς, δημόσιους και ιδιωτικούς υπαλλήλους, η οποία  αποφάσισε να αναμετρηθεί με τη διαφθορά.

Για αυτόν τον λόγο συστήσαμε ένα σωματείο υπό τον τίτλο «Διεθνής Διαφάνεια-Ελλάς», μέλος μίας ευρύτερης οικογένειας που ξεκίνησε λίγα μόλις χρόνια πριν το 1993 από το Βερολίνο της Γερμανίας ως παγκόσμια Μη Κυβερνητική Οργάνωση.

Επιδίωξη όλων μας ήταν και παραμένει να σταματήσει η εγκληματική αδιαφορία απέναντι σε θέματα διαφάνειας και λειτουργίας των θεσμών που επιτρέπει να γεννάται δικαίως στην κοινή γνώμη η αντίληψη της διαφθοράς και της σήψης. Στόχος μας είναι να αγωνιζόμαστε σταθερά για την αποκατάσταση των θεσμών και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Αίτημά μας παραμένει η άσκηση της εξουσίας με ήθος και διαφάνεια.

Πολλοί φίλοι μας είπαν ότι κυνηγάμε μία χίμαιρα. Σήμερα είναι αποδεκτό ότι η διαφθορά αποτελεί γάγγραινα στο πολιτικό και οικονομικό σύστημα της χώρας και είμαστε περήφανοι γιατί συμβάλλουμε καθημερινά στον πόλεμο κατά της διαφοράς».

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ

Σύμφωνα με την αντίληψη που επικρατεί στο σύνδεσμο, η επίτευξη της διαφάνειας είναι η μοναδική λύση για την καταπολέμηση της διαφθοράς, η οποία αποτελεί το «σύμπτωμα» της εσφαλμένης λειτουργίας του συστήματος. Περαιτέρω, εάν θέλει κανείς να την αντιμετωπίσει με επιτυχία, θα πρέπει να καταστρέψει το πρόσφορο έδαφος, επάνω στο οποίο «φύεται και αναπτύσσεται», μέσω:

(α)  της μεθοδικής αποκάλυψης και διαφάνειας των σαθρών καταστάσεων και των τρόπων που λειτουργούν,

(β)  των συνεχών ελέγχων με τη βοήθεια ανεξάρτητων επιθεωρητών,

(γ)  της πειθούς και της αποδοχής, σε αντιπαράθεση τόσο με τους διαφθορείς, όσο και με τους διεφθαρμένους,    

(δ)  της προσεκτικής επιλογής και της «ανακύκλωσης» (rotation) του προσωπικού στις «πληγείσες» περιοχές,

(ε)  του αξιώματος της προσωπικής επίβλεψης των χρηματικών συναλλαγών και, τέλος,

(στ) με την συστηματική τεκμηρίωση των διαδικασιών, ειδικά όσον αφορά τους τομείς της προσφοράς και ανάληψης δημοσίων και λοιπών «έργων».

Πάντοτε σύμφωνα με την οργάνωση, οι περισσότερες περιπτώσεις διαφθοράς λαμβάνουν χώρα στα φτωχά κράτη - όπως για παράδειγμα στη Λατινική Αμερική και στην Αφρική. Η «προμήθεια διαφθοράς» δε είναι η συνήθης προϋπόθεση για την εξασφάλιση (ανάθεση) δημοσίων επενδυτικών προγραμμάτων, τα οποία χρηματοδοτούνται με «φορολογικά έσοδα» - το ύψος της είναι ως επί το πλείστον της τάξης του 10% επί του ποσού της αξίας του έργου. Για παράδειγμα, όταν το κόστος της επένδυσης είναι ύψους 100.000.000 €, η συνήθης «προμήθεια διαφθοράς» ανάγεται στα 10.000.000 €.   

«Από την άλλη πλευρά», αναφέρει επί λέξει ο Σύνδεσμος, «είναι απολύτως φυσιολογικό, για τους ξένους εκπροσώπους της κρατικής  Εξουσίας ή για τους διευθυντές των επιχειρηματικών ομίλων, το να προωθούν τη διαφθορά στις φτωχές χώρες, με στόχο το δικό τους πλουτισμό». Το γεγονός αυτό είναι μάλλον προφανές αφού, η προμήθεια του 10% συνήθως υπερκαλύπτεται, με τη βοήθεια των υπερτιμολογήσεων, οι οποίες υπερβαίνουν κατά πολύ την αξία των επενδυτικών προγραμμάτων (ως εκ τούτου, μέχρι το έτος 1999, ο χρηματισμός δεν θεωρούταν αδίκημα στη Γερμανία).        

Η ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ      

Τα ανά τον κόσμο ξένα γραφεία («υποκαταστήματα» διεθνώς) «υπόκεινται» σε διακρατική (bilateral) και πολυκρατική (multilateral) χρηματοδότηση. Η κεντρική γερμανική οργάνωση (μητρική), προωθεί την αυτάρκεια, την ανεξαρτησία δηλαδή των διεθνών γραφείων της (θυγατρικές), επειδή θεωρεί ότι υφίστανται διαφορετικοί κανόνες διαφάνειας από χώρα σε χώρα και από κουλτούρα σε κουλτούρα. Δηλαδή, πιστεύει ότι η έννοια της διαφθοράς προσλαμβάνεται «υποκειμενικά» από κάθε χώρα, οπότε είναι σωστό να αντιμετωπίζεται «επί τόπου», με ιδιαίτερη «ευαισθησία». Το μεγαλύτερο μέρος της «οικονομικής ενίσχυσης» του κεντρικού προέρχεται από:

(α) το γερμανικό υπουργείο αναπτυξιακής βοήθειας,

(β) την Ευρωπαϊκή Ένωση (ταμείο συνοχής),

(γ) διάφορα «κοινωφελή» ιδρύματα, όπως το ίδρυμα Bertelsmann ((ΜΜΕ), το ίδρυμα Rockefeller και την Mc Arthur Foundation,

(δ)  τη Γερμανική Εταιρεία για την Τεχνική Συνεργασία (GTZ),

(ε)  το Πιστωτικό Ίδρυμα Ανοικοδόμησης (από την KfW δηλαδή, η οποία είχε προταθεί για την παροχή δανείου προς την Ελλάδα),

(στ) δωρεές των συνεργαζομένων επιχειρήσεων, οι οποίες συνήθως πληρώνουν ετήσια περί τα 10.000 € κατά μέσον όρο (επίσημα),

(ζ)  δωρεές ιδιωτών και μελών του συνδέσμου.

(η) πρόστιμα, τα οποία διατίθενται στην οργάνωση από διάφορες Εισαγγελίες.

Η γερμανική «ομάδα» είχε ένα ετήσιο budget της τάξης των 254.000 € το 2008, σύμφωνα με τον δημοσιευμένο Ισολογισμό της, ενώ η «holding», η «μητρική» τρόπον τινά, η «Transparency International» δηλαδή διαθέτει, σύμφωνα με δικές της αναφορές (η συγκεκριμένη δεν δημοσιεύει Ισολογισμό, για κάποιον λόγο που μόνο η ίδια γνωρίζει, αλλά εμείς υποθέτουμε), ετήσιο budget περί τα 6.000.000 $ ετησίως.

ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ  

Η «Διεθνής Διαφάνεια» δεν λειτουργεί ακριβώς όπως οι υπόλοιπες οργανώσεις (για παράδειγμα η «Διεθνής Αμνηστία»), αφού δεν ασχολείται με εξατομικευμένες υποθέσεις διαφθοράς, αλλά με τα αδύνατα σημεία στους Θεσμούς, στους Νόμους και στα «Συστήματα» των διαφόρων χωρών - τα οποία προσπαθεί να ανακαλύψει και να αναμορφώσει, συνεργαζόμενη με τις κρατικές υπηρεσίες και τους φορείς τους. Τα «εθνικά» γραφεία της (για παράδειγμα τα εντός Γερμανίας), είναι κατανεμημένα σε περιοχές και σε ομάδες εργασίας, οι οποίες δρουν αυτόνομα, ανάλογα με την κάθε περίπτωση. Η οργάνωση δημοσιεύει ετήσια τις παρακάτω τρείς «εργασίες» για το θέμα της διαφθοράς:

(α)  Τη λίστα της «αντιληπτής» διαφθοράς (Corruption Perceptions Index), η οποία είναι η γνωστότερη όλων – αυτή δηλαδή που κατηγοριοποιεί ετήσια τις διάφορες χώρες, ανάλογα με το μέγεθος της διαφθοράς στην Πολιτική και στη Δημόσια Διοίκηση. Η «βαθμολογία της ξεκινάει από το 0 (πλήρης διαφθορά) και φτάνει στο 10 (μηδενική διαφθορά) – το 2008 περιείχε 180 κράτη. Η λίστα αυτή, η οποία αφορά όλες τις χώρες, δημιουργείται από ένα γερμανό καθηγητή (Πανεπιστήμιο του Passau – «η αλεπού που φυλάει το κοτέτσι», κατά τη γαλλίδα δημοσιογράφο), ο οποίος αξιολογεί υφιστάμενα ερωτηματολόγια, τα οποία προέρχονται κυρίως από ξένους αναλυτές κρατών, καθώς επίσης από ξένους επιχειρηματίες.

Για παράδειγμα, το 2008 οι χώρες με τη χαμηλότερη διαφορά ήταν, κατά το Γερμανό καθηγητή, η Δανία, η Σουηδία και η Νέα Ζηλανδία (βαθμός 9,3). Η Γερμανία κατέλαβε τη 14^η θέση (αν και όλες οι υποθέσεις «βιομηχανικής» διαφθοράς, οι οποίες ανακοινώνονται σχεδόν καθημερινά, αφορούν κυρίως τη χώρα αυτή), ενώ η Ελβετία την 5^η (9,0).

(β)  Τη λίστα των υψηλότερων πληρωμών (Bribe Payers Index), η οποία αναφέρει τις χώρες με τον υψηλότερο «χρηματισμό».

(γ)  Το παγκόσμιο βαρόμετρο της διαφθοράς, για το οποίο ερωτώνται ιδιώτες, σε σχέση με το ποιοι κλάδοι και σε ποιο βαθμό «πλήττονται» από τη διαφθορά.

Η «Διεθνής Διαφάνεια» προσφέρει επίσης (στην ιστοσελίδα της) υλικό για δωρεάν λήψη, όπως ένα «βιβλίο μαγειρικής» εναντίον της διαφθοράς, μεταφρασμένο σε 25 γλώσσες. Το βιβλίο δίνει απαντήσεις σε σχέση με το πώς ενεργούν οι διαφθορείς, ποια δώρα προσφέρονται συνήθως, πως μπορεί να «αμυνθεί» ο πολίτης, σε ποιόν οφείλει κανείς να καταγγείλει το διαφθορέα ή τον διεφθαρμένο κλπ. Επίσης, εκδίδει έναν κατάλογο με διάφορες περιπτώσεις διαφθοράς, όπως και πληροφορίες για τοπικές εκδηλώσεις.              

Μία από τις πλέον σημαντικές «εκδόσεις» ήταν αναμφίβολα η μελέτη σε σχέση με τη διαφθορά στο γερμανικό σύστημα υγείας, η οποία υπολογίσθηκε μεταξύ 6 και 20 δις € (στη Γερμανία υπάρχουν 16 υπουργεία υγείας, ανάλογα με τα κρατίδια και 300 «κοινωνικοί ασφαλιστικοί οργανισμοί», όπως για παράδειγμα το ΙΚΑ στην Ελλάδα).

Ο κυριότερος «διαφθορέας» του τομέα υγείας φαίνεται πως ήταν (είναι) οι φαρμακευτικές εταιρείες, οι οποίες προωθούν τα προϊόντα τους, «ενισχύοντας» γιατρούς, φαρμακοποιούς και άλλους επιστήμονες με τη δωρεάν συμμετοχή τους σε «εκπαιδευτικά» σεμινάρια, με προγράμματα υπολογιστών, με διάφορα δώρα κλπ.     

Τέλος, διαπιστώθηκε μία κατακόρυφη σχεδόν ανάπτυξη στα μέλη που επέλεξαν τη συμμετοχή τους στη γερμανική «τοπική» οργάνωση, αφού από 185 συνολικά το έτος 2000, αυξήθηκαν στα 873 το 2008. Φυσικά, τα ονόματα των επιχειρήσεων που εμφανίζονται στον κατάλογο των μελών, είναι τα πλέον «επώνυμα» στη χώρα – με τη Siemens, την Daimler, την ABB, την Deutsche Bahn, την Fraport κλπ (όλες έχουν κατηγορηθεί για διαφθορά) να συνεχίζουν να είναι ανάμεσα τους.    

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

Είναι προφανές ότι, παρά τις όποιες «ατασθαλίες», η «Διεθνής Διαφάνεια» έχει κάποια θετικά αποτελέσματα σε σχέση με την καταπολέμηση της διαφθοράς, αφού οι περισσότερες χώρες δεν επιθυμούν να εμφανίζεται το όνομα τους στις πρώτες θέσεις της λίστας των διεφθαρμένων. Έτσι, ο ΟΟΣΑ ευρίσκεται στο πλευρό της οργάνωσης, ενώ η υπογεγραμμένη από τα περισσότερα μέλη του «σύμβαση» προβλέπει αυστηρότατες ποινές τόσο για τον ενεργητικό, όσο και για τον παθητικό χρηματισμό. Όσο θαυμαστή και να είναι όμως η προσπάθεια της οργάνωσης, καθώς επίσης η βοήθεια που της παρέχει ο ΟΟΣΑ, η διαφθορά δεν φαίνεται να ανθεί λιγότερο.

Για παράδειγμα, οι Η.Π.Α. προωθούν σταθερά κάθε εθνική και διεθνή πρωτοβουλία για την καταπολέμηση της διαφθοράς – επομένως και τη «Διεθνή Διαφάνεια». Εκτός αυτού, διαθέτουν έναν ομοσπονδιακό νόμο, με την ονομασία «Federal Corrupt Practice Art», ο οποίος «ανάγει» το χρηματισμό ενός υπαλλήλου ή μίας ξένης δημόσιας υπηρεσίας, σε μία «παράβαση» κατά την αμερικανική νομοθεσία (με βάση τη συγκεκριμένη νομοθεσία κατηγορείται σήμερα από τις Αμερικανικές Αρχές η Mercedes). Από την άλλη πλευρά όμως (γεγονός που συμβαίνει και σε πολλές άλλες βιομηχανικές χώρες), οι Η.Π.Α. επιδιώκουν την αύξηση των εξαγωγών τους με κάθε μέσον. Υπάρχει λοιπόν ένας «διεθνής ανταγωνισμός διαφθοράς», καθώς επίσης μία εσωτερική «σύγκρουση συμφερόντων» - μία αντίφαση δηλαδή, η οποία επιζητεί την επίλυση της.

Στα πλαίσια αυτά, η κυβέρνηση της Ουάσινγκτον (άλλες επίσης), «αναγκάστηκε» να εφεύρει ένα τέχνασμα, με τη βοήθεια του οποίου κατάφερε να εξισορροπήσει τα αντιμαχόμενα συμφέροντα. Απλούστατα, επέτρεψε στη «διαπλανητική» βιομηχανία της, στο πολυεθνικό εμπόριο και στους χρηματοπιστωτικούς διεθνείς ομίλους, να εγκατασταθούν σε έναν αμερικανικό φορολογικό παράδεισο (Virgin Islands of the USA), ιδρύοντας τις ονομαζόμενες «εταιρείες διεθνών πωλήσεων» (foreign sales corporations). Οι εταιρείες λοιπόν αυτές, ουσιαστικά υποκαταστήματα των εγκατεστημένων στις Η.Π.Α., είναι εκείνες που χρηματίζουν τους διεθνείς «συνεργάτες» τους - προφανώς από «Μαύρα Ταμεία», εμβάζοντας τα απαιτούμενα ποσά από το φορολογικό παράδεισο που έχουν την έδρα τους.

Κατ’ επέκταση, όλα λειτουργούν εντός του υφιστάμενου νομικού πλαισίου, αφού ο ομοσπονδιακός νόμος ισχύει μόνο για τις αμερικανικές εταιρείες και όχι για τα υποκαταστήματα τους στα Virgin Islands, τα οποία υπάγονται στην τοπική νομοθεσία. Εκτός αυτού, στη λίστα διαφθοράς της «Διεθνούς Διαφάνειας» δεν εμφανίζονται «ενισχυμένα» οι Η.Π.Α., έχοντας υιοθετήσει την παραπάνω πρακτική - μέσω της οποίας «εξήγαγαν» τη διαφθορά, χωρίς να χρειαστεί καν να την καταπολεμήσουν: πιστοί στη νομοθεσία τους, αλλά όχι εις βάρος των εξαγωγικών τους επιδόσεων.

Οι Ευρωπαίοι φυσικά (Γερμανοί, Βρετανοί κλπ) συμπεριφέρονται αντίστοιχα, με τη «βοήθεια» των φορολογικών παραδείσων, όπως των Bahamas, του Curacao και του Jersey. Στους «παραδείσους» αυτούς ιδρύουν δήθεν αυτόνομες offshore εταιρείες, καταστρατηγώντας τις αναληφθείσες υποχρεώσεις τους απέναντι στον ΟΟΣΑ, καθώς επίσης στην «εθνική» τους φορολογική νομοθεσία – η οποία, όπως έχουμε πολλές φορές τονίσει αναλύοντας την έννοια της φοροαποφυγής, «αναγκάζεται» να επιβαρύνει όλο και περισσότερο τους μισθωτούς εργαζομένους, καθώς επίσης τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (τα ποντίκια που αρκούνται στο καλαμπόκι), οδηγώντας το σύστημα, αργά αλλά σταθερά, σε πλήρη εκτροχιασμό.

Το παράδειγμα που ακολουθεί (πηγή: J.Ziegler) είναι χαρακτηριστικό της παραπάνω «μεθοδολογίας»:

Ένα γαλλικό δικαστήριο όφειλε να αποφασίσει για την περίπτωση ενός γενικού διευθυντή της εταιρείας «Dumez-Nigeria», ο οποίος εμφανιζόταν σαν ύποπτος για τη «διοχέτευση» 60.000.000 $, μέσω ενός φορολογικού παραδείσου, με στόχο το χρηματισμό κάποιων Νιγηριανών στρατηγών και υψηλόβαθμων δημοσίων υπαλλήλων. Ο εισαγγελέας, καθώς επίσης ο ιδιώτης-κατήγορος, είχαν την άποψη ότι, η «Dumez-Nigeria» ήταν μέρος της «Dumez-France», ότι η Γαλλία είχε συνυπογράψει τη συνθήκη του ΟΟΣΑ εναντίον της διαφθοράς και πως το «έμβασμα» του γενικού διευθυντή, μέσω της θυγατρικής γαλλικής στο Λάγκος, ήταν παράνομο.

Εν τούτοις, το δικαστήριο αποφάσισε διαφορετικά, επειδή ο κατηγορούμενος «απέδειξε» ότι η «Dumez-Nigeria» ήταν μία αυτόνομη, ανεξάρτητη εταιρεία, η οποία λειτουργούσε σε μία χώρα που δεν είχε υπογράψει τη συνθήκη εναντίον της διαφθοράς. Επομένως, ο αποδεδειγμένος «χρηματισμός» δεν συνιστούσε παράβαση του ισχύοντος γαλλικού νόμου, οπότε η κατηγορία ήταν ανυπόστατη. 

Ο γενικός διευθυντής αθωώθηκε από το Γαλλικό δικαστήριο, ενώ η υπόθεση της διαφθοράς καταλογίσθηκε στη Νιγηρία και όχι στη Γαλλία – φυσικά το ίδιο ισχύει και για τη θέση των δύο χωρών στη λίστα της διαφθοράς, την οποία εκδίδει η «Διεθνής Διαφάνεια» από το Βερολίνο. Δηλαδή, επειδή η Γαλλία ή οι άλλες «οργανωμένες» χώρες έχουν την τεχνική δυνατότητα να «εξάγουν» τη διαφθορά μέσω θυγατρικών εταιρειών σε άλλες χώρες, θεωρούνται λιγότερο διεφθαρμένες από τα υπόλοιπα κράτη (όπως για παράδειγμα την Ελλάδα), τα οποία δεν διαθέτουν αυτούς τους «εκλεπτυσμένους» εξαγωγικούς μηχανισμούς διεφθαρμένων συνειδήσεων.               

       

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ & ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΕΙΣ

Χωρίς καμία αμφιβολία, ένα από τα μεγαλύτερα όπλα των Η.Π.Α. είναι το ΔΝΤ (άρθρο μας: ΟΙ ΣΥΝΔΙΚΟΙ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ: Το κυριαρχικό δόγμα του αμερικανικού μονοπωλιακού καπιταλισμού, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ΔΝΤ, οι κρυφές «παγίδες» του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου και οι κίνδυνοι για την Ελλάδα  14/3/2010), σε συνδυασμό με την Παγκόσμια Τράπεζα – μία άλλη τεράστια πηγή «σκοτεινής» δύναμης. Επόμενο είναι οι οικονομολόγοι, τους οποίους προβάλλει όσο καμία άλλη χώρα στον κόσμο - «μεταλλάσσοντας» τους σε «διεθνείς αστέρες» παγκόσμιας εμβέλειας και «γκεμπελικής» επιρροής. Το ίδιο συμβαίνει και με τα υπόλοιπα «χρηματοπιστωτικά εργαλεία», μεταξύ των οποίων οι «αλάνθαστοι» επενδυτές (W.Buffet, G.Soros) και οι διευθύνοντες μεγάλων «χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων», οι οποίοι δραστηριοποιούνται μέσω της Wall Street σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η «διαδικασία» αυτή ολοκληρώνεται κατά κάποιο τρόπο, ενισχύεται καλύτερα από τις μονοπωλιακές εταιρείες αξιολόγησης (άρθρο μας: ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: Standard & Poor’s, Moody’s, Fitch Rating - ένα απίστευτα ισχυρό ολιγοπώλιο αξιολογεί αυθαίρετα, βαθμολογεί ανεξέλεγκτα και κυβερνάει απολυταρχικά, με έδρα την πρωτεύουσα του μονοπωλιακού καπιταλισμού, την παγκόσμια οικονομία  7/12/2009), τα ΜΜΕ (Bloomberg, Financial Times, Wall Street Journal), καθώς επίσης από τις ελεγκτικές (Price Waterhouse & Coopers κλπ), συμβάλλοντας τα μέγιστα στην «υπόγεια» επιρροή των Η.Π.Α. ανά τον κόσμο.

Για παράδειγμα, η Bloomberg δημοσιεύει μία αρνητική είδηση για τα οικονομικά της Ελλάδας, ακολουθεί η «ανάλυση» ενός διεθνούς αστέρα, όπως του κ. «Roubini Global Economics», επεμβαίνουν συνήθως αμέσως μετά οι εταιρείες αξιολόγησης, υποτιμώντας την πιστοληπτική της ικανότητα, μεσολαβούν κάποιες εκθέσεις χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για το κυκλοφοριακό της σύστημα, τις τράπεζες της δηλαδή, «αναπτύσσονται» επιθετικά οι επενδυτές (Hedge Fund κλπ), η χώρα-στόχος οδηγείται στο μονόδρομο της απεγνωσμένης αναζήτησης χρηματοδότησης, πληρώνοντας αστρονομικά επιτόκια και στο τέλος εμφανίζεται ο «λευκός ιππότης» - με τη μορφή του ΔΝΤ το οποίο, συνεπικουρούμενο από την Παγκόσμια Τράπεζα, ολοκληρώνει θαυμαστά τη λεηλασία της, «διαιωνίζοντας» την.

Η χώρα που έχει τοποθετηθεί στο στόχαστρο (άρθρο μας: ΣΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΚΥΚΛΩΝΑ: Η Ελλάδα στο επίκεντρο της αμερικανό-ευρωπαϊκής διαμάχης, τα σφάλματα μας, οι «αλλότριες» ευθύνες και ο υπερπληθωρισμός ομολόγων, ο οποίος φαίνεται να εξελίσσεται σε μία καταστροφική πανδημία  23/1/2010), για λόγους που σπάνια είναι κατανοητοί για την ίδια, «μπαίνει στον ορό», οι κάτοικοί της διασύρονται, μαστιγώνονται αλλά και «αυτομαστιγώνονται», ενώ ήδη έχει ξεκινήσει «σιωπηρά» η εκστρατεία διασυρμού, κατατρεγμού, λεηλασίας και υποδούλωσης της επόμενης (Πορτογαλία κλπ) – κάποιες φορές με απώτερο στόχο μία πολύ πιο ισχυρή χώρα (ενδεχομένως σήμερα τη Μ. Βρετανία, την Ισπανία, την Ιταλία, τη Γαλλία ή τη Γερμανία).                    

Εν τούτοις, υπάρχουν και άλλες χώρες, οι οποίες διαθέτουν ανάλογα όπλα για να μπορέσουν να σταθούν στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Μία από αυτές είναι κατά τα φαινόμενα η Γερμανία, η οποία στηρίζει την οικονομική της δύναμη στη βαριά βιομηχανία – σε καμία περίπτωση στο χρηματοπιστωτικό της σύστημα, στο οποίο ανέκαθεν υστερούσε απελπιστικά απέναντι στις Η.Π.Α. (αλλά και απέναντι στη Μ. Βρετανία η οποία, μεταξύ άλλων, «στεγάζει» το 80% των ευρωπαϊκών hedge fund).

Αυτού του είδους όμως η βιομηχανία αναπτύσσεται διεθνώς με τη βοήθεια της διαφθοράς, αφού η ανάληψη έργων προέρχεται κυρίως από τους δημόσιους τομείς των κρατών – από τα κατασκευαστικά έργα και από τις «κοινωφελείς» επενδύσεις. Επομένως, ήταν απαραίτητη η λειτουργία μίας «οργάνωσης», η οποία θα μπορούσε να επιβλέπει τη διαφθορά, ελέγχοντας ή κατευθύνοντας την, με στόχο την αποκόμιση των μεγαλυτέρων δυνατών ωφελειών.         

Σήμερα, η ίδια αυτή οργάνωση εφοδιάζει παράλληλα τη Γερμανία με πλήθος πληροφορίες οι οποίες, με την κατάλληλη «χρήση» τους, δημιουργούν πολλαπλές ωφέλειες. Για παράδειγμα, οι πληροφορίες χρησιμεύουν αναμφίβολα στην ανάληψη δημοσίων έργων με τις χαμηλότερες δυνατές «προμήθειες διαφθοράς», στον ανταγωνισμό απέναντι στους άλλους «διαφθορείς» (η Siemens κατάφερε να αποκτήσει μία σχεδόν μονοπωλιακή θέση στη χώρα μας, «εκδιώκοντας» πολλές αμερικανικές εταιρείες), στην απειλή αυτών που αρνούνται να υποκύψουν στις εντολές της ηγέτιδας οικονομικής δύναμης της Ευρώπης, στη δημιουργία «δικτύων εθνικών μειοδοτών» (ατόμων δηλαδή που προδίδουν τις χώρες τους, για ίδιο όφελος), στο διασυρμό της χώρας που αντιδράει στη λεηλασία της (για παράδειγμα, με το δάχτυλο της Αφροδίτης της Μήλου) και σε πολλά άλλα, τα οποία πολύ εύκολα μπορεί να συμπεράνει κανείς.

Ολοκληρώνοντας, σε σχέση με τα σημερινά γεγονότα και την Ελλάδα, θεωρούμε ότι η χώρα μας θα πρέπει πάση θυσία να αποφύγει την «εγκληματική» χρηματοδότηση «ύστατης στιγμής» που της έχει έντεχνα προταθεί - τόσο από την «Τευτονική Ευρωένωση», όσο και από το ΔΝΤ. Είναι πλέον φανερό σε όλους πως ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να μας οδηγήσει αιώνες πίσω - στο σκοτεινό μεσαίωνα, υποδουλώνοντας μας ακόμη μία φορά.

Φυσικά υποθέτουμε ότι, καμία κυβέρνηση δεν θα ήθελε να είναι ένοχη ενός τέτοιου «εθνικού εγκλήματος» - επίσης πως η σημερινή θα κάνει ότι είναι δυνατόν, με την πλήρη συναίνεση όλων των Ελλήνων, όχι απλά για να αποφύγει την απίστευτα «δηλητηριώδη οικονομική ένεση» που της προσφέρθηκε, αλλά και για να εκδιώξει όλους τους «εισβολείς» από την επικράτεια της, όπως και αν αυτοί ονομάζονται. Ιδιαίτερα τους αμετανόητους «διαφθορείς συνειδήσεων», με το λευκό χιτώνα της αγνότητας, όπως και τους υπόλοιπους «διεθνείς αστέρες», οι οποίοι λάμπουν μόνο στα σκοτεινά στερεώματα, τα οποία έχουν μεθοδικά οι ίδιοι προκατασκευάσει.           

Όπως έχουμε ήδη αναφέρει σε προηγούμενες αναλύσεις μας, υπάρχουν αρκετές δυνατότητες για να αποφύγει ένα κράτος την οριστική του χρεοκοπία (μεταξύ άλλων: Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΔΡΟΜΟΣ: Η ανάγκη περιστολής των κρατικών δαπανών, η «συγκράτηση» των αμοιβών, η εξισορρόπηση του εμπορικού ισοζυγίου, η κερδοφορία των εθνικών επιχειρήσεων, ο περιορισμός των δημοσίων επενδύσεων και οι απαιτήσεις μας από την ΕΕ  30/1/2010), η οποία φυσικά και δεν είναι επιθυμητή – το ίδιο ανεπιθύμητη είναι και η εγκατάλειψη της Ευρωζώνης εκ μέρους οποιουδήποτε κράτους-μέλους, εφόσον βέβαια παραμείνει η ΕΕ μία Ένωση Ελεύθερων Δημοκρατικών Κρατών, μία Ευρώπη των Πολιτών της καλύτερα.  

Εν τούτοις, τόσο η χρεοκοπία, όσο και η έξοδος από μία ενδεχόμενη «Τευτονική Ευρωένωση» (κατά την άποψη μας, το δυστύχημα θα «συνέβαινε» με σιγουριά, εάν εκλεγόταν Γερμανός στη θέση του προέδρου της ΕΚΤ – κάτι που πρέπει με κάθε τρόπο να εμποδιστεί από όλες τις χώρες της ΕΕ), είναι ενέργειες που χωρίς καμία αμφιβολία θα προτιμούσαμε ανεπιφύλακτα, από τη λεηλασία και την υποδούλωση της χώρας μας σε ξένους εισβολείς.

Φυσικά, θα αντιδρούσαμε εξ ίσου «αποτρεπτικά» στην ενδεχόμενη υποδούλωση μας, είτε αυτή θα αφορούσε τη σημερινή «Πρωσική Γερμανία», η οποία φαίνεται ότι «ξεπέρασε» τελικά το εγκληματικό παρελθόν της, το «σύμπλεγμα» της, όπως το προσδιορίζουν διάφορα γερμανικά ΜΜΕ (παρουσιάζοντας στην πρόσφατη σύνοδο της ΕΕ τον πραγματικό, ψυχρό και ανελέητο Εαυτό της, μέσω της «Σιδηράς Καγκελαρίου» της – γεγονός που μας «ανάγκασε» να σκεφθούμε εάν τυχόν «εγκυμονεί» το νέο δικτάτορα), είτε την οποιαδήποτε άλλη υπερδύναμη.

 

Βασίλης Βιλιάρδος (copyright)

Αθήνα, 27. Μαρτίου 2010

viliardos@kbanalysis.com 

x-hellenica.gr